Puyi: Ostatni Cesarz Chin i Jego Niezwykłe Losy

Historia świata pełna jest fascynujących postaci, których życie splotło się z wielkimi wydarzeniami. Jedną z nich jest Puyi, człowiek, który nosił tytuł cesarza Chin, choć jego panowanie było krótkie i burzliwe. Jego losy, od wczesnego dzieciństwa na tronie, przez lata upokorzeń, aż po życie zwykłego obywatela w nowej rzeczywistości, stanowią poruszający rozdział w dziejach Państwa Środka i ostatnich lat dynastii Qing.

Puyi urodził się w 1906 roku, a już w 1908 roku, w wieku zaledwie dwóch lat, został intronizowany. Jego wstąpienie na tron nastąpiło po śmierci potężnej cesarzowej-wdowy Cixi. Przyjął wówczas imię cesarz Xuantong. Rządy dwuletniego dziecka były oczywiście nominalne; realna władza spoczywała w rękach regentów i dworskich frakcji. Okres ten był jednak krótki i naznaczony narastającym niezadowoleniem społecznym oraz politycznym w Chinach.

Abdykacja i Początek Nowej Ery

W 1911 roku w Chinach wybuchła rewolucja Xinhai, która szybko zyskała na sile i doprowadziła do obalenia monarchii. Zwołane w Nankinie Zgromadzenie Narodowe proklamowało powstanie Republiki Chińskiej i wybrało Sun Jat-sena na pierwszego prezydenta. W obliczu nieuchronnych zmian, młody cesarz, mający wówczas zaledwie sześć lat, a właściwie jego rodzina i dwór, w 1912 roku podjęli decyzję o abdykacji. Był to moment przełomowy, oznaczający koniec tysiącleci cesarskich rządów w Chinach i upadek dynastii Qing.

Abdykacja nie oznaczała jednak natychmiastowego pozbawienia Puyi wszelkich przywilejów. Na mocy specjalnej ugody zawartej z nowymi władzami republikańskimi, zagwarantowano mu szereg korzyści w zamian za zrzeczenie się władzy. Do najważniejszych należały:

• Utrzymanie honorowego tytułu cesarza, choć bez realnej władzy.
• Otrzymywanie stałych, wysokich dochodów od państwa republikańskiego.
• Zapewnienie luksusowych warunków bytowania w Pałacu Cesarskim w Pekinie.
• Traktowanie go z pewnymi honorami, porównywalnymi do statusu głowy obcego państwa przebywającej w gościnie.
• Ochrona osobista.

Te warunki miały zapewnić płynne przejście od monarchii do republiki i zapobiec dalszym niepokojom. Puyi, mimo utraty tronu, wciąż żył w odosobnionym, cesarskim świecie w obrębie Zakazanego Miasta przez kolejne lata.

Niefortunna Restauracja

Los Puyi był jednak daleki od stabilności. W lipcu 1917 roku doszło do krótkotrwałej próby restauracji monarchii. Monarchista, generał Zhang Xun, wykorzystując zamieszanie polityczne, zbrojnie przywrócił Puyi na tron. To wydarzenie trwało zaledwie dwanaście dni. Zostało brutalnie przerwane przez siły republikańskie. Co ciekawe, w trakcie tej krótkiej restauracji, republikański samolot zrzucił bomby na pałac cesarski. Zdarzenie to zapisało się w historii jako pierwszy przypadek bombardowania lotniczego w Azji Wschodniej. Po nieudanej próbie powrotu na tron, Puyi ponownie abdykował, a jego sytuacja zaczęła się zmieniać.

Życie Obywatela i Wygnanie

Po ostatecznym obaleniu w 1917 roku, Puyi formalnie stał się prywatnym obywatelem Republiki Chińskiej. Początkowo jego warunki materialne nadal były bardzo dobre. Mieszkał w rezydencji swojego ojca, Zaifenga. Jednak ta względna stabilność zakończyła się w 1924 roku. Wówczas Puyi został zmuszony do opuszczenia Pałacu Cesarskiego w Pekinie. Został wydalony do Tianjinu, gdzie zamieszkał na terenie koncesji japońskiej. Tam znalazł się pod opieką, a de facto kontrolą, japońskiej policji. Był to kluczowy moment, który skierował jego życie na nowe, niebezpieczne tory związane z Japonią.

Marionetkowy Władca Mandżukuo

Po inwazji na Chiny w 1931 roku i opanowaniu północno-wschodnich regionów, Japończycy proklamowali utworzenie zależnego od nich państwa nazwanego Mandżukuo. Poszukując symbolicznej postaci, która nadałaby temu tworowi pozory legitymacji, Japończycy zwrócili się ku Puyi. 1 marca 1932 roku Puyi został mianowany prezydentem Mandżukuo. Dwa lata później, w 1934 roku, został koronowany na cesarza tego marionetkowego państwa.

Okres panowania w Mandżukuo trwał czternaście lat. Był to czas, w którym Puyi pełnił rolę fasady dla japońskiej okupacji i ekspansji. Jak sam przyznał w swojej autobiografii, we wszystkim ulegał Japończykom. Podpisywał rozkazy, które mu podsuwano, nie mając realnego wpływu na rządy. Żywił jednak skrytą nadzieję, że dzięki japońskiemu wsparciu cesarstwo zostanie kiedyś przywrócone w całych Chinach. Mimo braku władzy, jego pozycja jako cesarza Mandżukuo czyniła go współodpowiedzialnym za działania Japończyków, którzy wykorzystywali to państwo jako bazę wojskowo-gospodarczą do prowadzenia wojny z Chinami i dokonywania licznych zbrodni.

Koniec Wojny i Niewola

Los Mandżukuo i Puyi odwrócił się wraz z zakończeniem II wojny światowej. Gdy 8 sierpnia 1945 roku Związek Radziecki wypowiedział wojnę Japonii i rozpoczął ofensywę na Mandżurię, Puyi wraz z bratem podjęli próbę ucieczki. Chcieli dostać się do Korei, a następnie drogą morską do Japonii. Jednak bombardowania portów uniemożliwiły im dalszą podróż. Zawrócili na lotnisko w Mukdenie, stolicy Mandżukuo, mając nadzieję na ewakuację samolotem. W nocy 18 sierpnia radzieckie wojska desantowe niespodziewanie wylądowały w okolicy miasta. Obaj bracia zostali aresztowani przez Sowietów w poczekalni lotniska.

Więzień i Obywatel ChRL

Po kapitulacji Japonii w 1945 roku, Puyi znalazł się w radzieckiej niewoli. Przebywał w ZSRR do 1950 roku. Następnie został wydany władzom nowo powstałej Chińskiej Republiki Ludowej. Tam, jako były cesarz i współpracownik japońskich okupantów, został uznany za zbrodniarza wojennego. W latach 1950-1959 przebywał w więzieniu, gdzie przeszedł proces reedukacji, mający na celu przekształcenie go w lojalnego obywatela komunistycznych Chin.

Proces reedukacji zakończył się w 1959 roku. Na mocy specjalnej amnestii, Puyi i jego bracia zostali zwolnieni z więzienia. Powrócili do Pekinu. Rozpoczął się nowy, ostatni rozdział w jego życiu – życie zwykłego obywatela ChRL. Puyi podjął pracę, co było symbolicznym gestem jego przemiany. Przez pewien czas pracował jako ogrodnik w ogrodzie botanicznym. Następnie znalazł zatrudnienie jako archiwista w Komisji Materiałów Historycznych Ogólnochińskiego Komitetu Ludowej Politycznej Rady Konsultatywnej Chin. Zasiadał również w Ludowej Politycznej Konferencji Konsultatywnej, co było dowodem na jego zresocjalizowanie i akceptację ze strony nowych władz.

W 1962 roku Puyi ożenił się po raz kolejny, tym razem z pielęgniarką Li Shuxian. Jego życie prywatne w tym okresie było podobno skomplikowane. Według niektórych biografów, jego żona miała grozić mu rozwodem, uznając go za niezdarnego i impotenta. Jednakże, jak podaje autor jednej z biografii, Jia Yinghua, interwencja premiera Zhou Enlai powstrzymała te zapędy, aby nie zepsuć publicznego wizerunku szczęśliwie zresocjalizowanego byłego cesarza.

Aisin Gioro Puyi, ostatni cesarz Chin, zmarł w 1967 roku, prawdopodobnie na raka nerek. Jego śmierć zamknęła nie tylko jego niezwykłe życie, ale także symboliczną epokę w historii Chin. Od cesarza w wieku 2 lat, przez marionetkowego władcę, więźnia, aż po zwykłego obywatela pracującego jako archiwista – losy Puyi odzwierciedlają dramatyczne przemiany, jakie przeszły Chiny w XX wieku.

Najczęściej Zadawane Pytania o Puyi

• Kim był Puyi?
  Puyi był ostatnim cesarzem Chin, dwunastym i ostatnim władcą z mandżurskiej dynastii Qing. Panował nominalnie jako cesarz Xuantong.
• Kiedy Puyi został cesarzem?
  Puyi został intronizowany w 1908 roku, w wieku zaledwie dwóch lat, po śmierci cesarzowej-wdowy Cixi.
• Dlaczego Puyi abdykował?
  Puyi abdykował w 1912 roku w wyniku rewolucji Xinhai, która doprowadziła do obalenia monarchii i proklamowania Republiki Chińskiej.
• Co się stało po pierwszej abdykacji Puyi?
  Po abdykacji w 1912 roku Puyi zachował honorowy tytuł cesarza i mieszkał w Pałacu Cesarskim w Pekinie z licznymi przywilejami, otrzymując rentę od rządu republikańskiego.
• Czym było Mandżukuo i jaka była rola Puyi?
  Mandżukuo było państwem utworzonym przez Japonię na okupowanych terenach północno-wschodnich Chin (Mandżurii). Puyi został najpierw jego prezydentem (1932), a następnie cesarzem (1934), pełniąc rolę marionetkowego władcy pod kontrolą Japończyków.
• Co się stało z Puyi po zakończeniu II wojny światowej?
  Po klęsce Japonii, Puyi został schwytany przez wojska radzieckie, a następnie wydany Chinom Ludowym. Spędził lata w więzieniu, przechodząc reedukację. Po zwolnieniu w 1959 roku, żył jako zwykły obywatel ChRL, pracując w Pekinie.
• Kiedy i jak zmarł Puyi?
  Puyi zmarł w 1967 roku, prawdopodobnie na raka nerek.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'Puyi: Ostatni Cesarz Chin i Jego Niezwykłe Losy', odwiedź kategorię Uroda.