Rolnik na KRUS a dodatkowa praca

Wielu rolników ubezpieczonych w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) zastanawia się, czy mogą podejmować dodatkowe zatrudnienie lub prowadzić własną działalność gospodarczą, nie tracąc jednocześnie prawa do ubezpieczenia rolniczego. Dobra wiadomość jest taka, że jest to jak najbardziej możliwe, jednak wiąże się ze spełnieniem określonych warunków, głównie dotyczących wysokości osiąganych przychodów oraz rodzaju zawartej umowy. Przekroczenie ustawowych progów lub wybór niewłaściwej formy zatrudnienia może skutkować koniecznością przejścia z ubezpieczenia w KRUS do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).

Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla rolników chcących dorobić do domowego budżetu, ponieważ pozwala uniknąć utraty ubezpieczenia w KRUS, co ma istotne konsekwencje finansowe i prawne.

Umowy cywilnoprawne a ubezpieczenie w KRUS

Dla rolników, którzy chcą podjąć dodatkową pracę zarobkową, najkorzystniejszymi formami zatrudnienia są zazwyczaj umowy cywilnoprawne, takie jak umowa agencyjna, umowa-zlecenie lub inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Również przychody osiągane z tytułu powołania do rady nadzorczej są traktowane w specyficzny sposób.

Dlaczego te formy są często preferowane przez rolników ubezpieczonych w KRUS? Ponieważ w przypadku tych umów, o zachowaniu prawa do ubezpieczenia rolniczego decyduje wysokość miesięcznych zarobków. Jeżeli przychody z tych tytułów nie przekraczają określonego progu, rolnik zachowuje swoje ubezpieczenie w KRUS. Jest to znacząca różnica w porównaniu do umowy o pracę.

Umowa o pracę a ubezpieczenie w KRUS

Rolnik podlegający ubezpieczeniu w KRUS może również podjąć pracę na podstawie umowy o pracę, w tym na część etatu. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że zawarcie umowy o pracę, niezależnie od wysokości osiąganego wynagrodzenia i wymiaru czasu pracy, skutkuje automatycznym wyłączeniem z ubezpieczenia społecznego w KRUS i objęciem ubezpieczeniem w ZUS. Jest to fundamentalna zasada, o której każdy rolnik planujący podjęcie pracy na etacie musi pamiętać.

Miesięczne limity zarobków dla umów cywilnoprawnych

Kluczowym czynnikiem pozwalającym pozostać w KRUS przy jednoczesnym osiąganiu przychodów z tytułu umowy agencyjnej, umowy-zlecenia czy powołania do rady nadzorczej jest nieprzekroczenie miesięcznego limitu zarobków. Limit ten jest powiązany z wysokością minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym okresie.

Zgodnie z przepisami, miesięczna kwota przychodu z tych tytułów, której przekroczenie powoduje utratę prawa do kontynuowania ubezpieczenia w KRUS, jest równa kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę. Warto śledzić zmiany w wysokości minimalnej krajowej, ponieważ bezpośrednio wpływają one na limit dorabiania dla rolników.

Przyjrzyjmy się, jak kształtował się ten limit w ostatnich latach, w tym w 2024 i zapowiadany na 2025 rok, na podstawie danych z KRUS i gov.pl:

*Uwaga: od 1 stycznia 2015 r. do 30 grudnia 2016 r. miesięczny limit przychodu z umów cywilnoprawnych wynosił połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Został on podwyższony do pełnej kwoty minimalnego wynagrodzenia od 31 grudnia 2016 r.

Jak widać z tabeli, od 1 stycznia 2025 roku miesięczny limit zarobków na umowie zlecenia (i podobnych) dla rolnika na KRUS wzrośnie do 4666 zł brutto. Oznacza to, że rolnicy będą mogli legalnie dorobić więcej, nie tracąc ubezpieczenia rolniczego, pod warunkiem, że ich miesięczny przychód z tych konkretnych źródeł nie przekroczy tej kwoty.

Działalność gospodarcza a ubezpieczenie w KRUS

Oprócz pracy na podstawie umów cywilnoprawnych, rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą również prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą. Ta możliwość również obwarowana jest pewnymi limitami, ale dotyczą one innego wskaźnika – rocznej kwoty należnego podatku dochodowego od przychodów z tej działalności.

Aby rolnik lub domownik mógł kontynuować podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników (z mocy ustawy) przy jednoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, musi spełnić dwa kluczowe warunki:

1. Nie przekroczyć rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy.
2. Złożyć w jednostce KRUS właściwej ze względu na położenie gospodarstwa rolnego zaświadczenie z urzędu skarbowego albo oświadczenie o wysokości tej kwoty podatku w terminie do 31 maja każdego roku.

Wysokość rocznej kwoty granicznej podatku, która pozwala pozostać w KRUS przy jednoczesnym prowadzeniu działalności gospodarczej, jest ogłaszana co roku. Dla przykładu, wysokość tej kwoty granicznej za rok 2023 wynosiła 4088 zł. Oznacza to, że jeśli należny podatek dochodowy z działalności gospodarczej za rok 2023 nie przekroczył 4088 zł, a rolnik lub domownik złożył stosowne oświadczenie/zaświadczenie do 31 maja 2024 roku, mógł kontynuować ubezpieczenie w KRUS w kolejnym okresie. Warto monitorować oficjalne strony rządowe i KRUS, aby poznać wysokość tego limitu na rok 2024 (podatek należny za 2023) i kolejne lata.

Przekroczenie rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego z działalności gospodarczej jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia społecznego dla rolnika w KRUS z tego tytułu i koniecznością przejścia do ubezpieczenia w ZUS.

Kiedy rolnik traci ubezpieczenie w KRUS?

Podsumowując, utrata prawa do ubezpieczenia społecznego rolników w KRUS może nastąpić w kilku sytuacjach:

• Podjęcie pracy na podstawie umowy o pracę (niezależnie od wysokości zarobków).
• Przekroczenie miesięcznego limitu przychodów (równego minimalnemu wynagrodzeniu) z tytułu umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, a także z tytułu powołania do rady nadzorczej.
• Przekroczenie rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.
• Niezłożenie w wymaganym terminie (do 31 maja) w KRUS zaświadczenia lub oświadczenia o wysokości należnego podatku dochodowego z działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy, nawet jeśli limit podatku nie został przekroczony.

Każda z tych sytuacji skutkuje wyłączeniem z ubezpieczenia społecznego w KRUS i objęciem ubezpieczeniem w ZUS. Należy pamiętać, że przejście do ZUS wiąże się ze zmianą zasad naliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Ubezpieczenie zdrowotne w KRUS

Kwestia ubezpieczenia zdrowotnego dla osób ubezpieczonych w KRUS jest powiązana, ale rządzi się nieco innymi zasadami niż ubezpieczenie społeczne.

Obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w KRUS podlegają zazwyczaj:

• Rolnicy podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników (zarówno z mocy ustawy, jak i na wniosek).
• Rolnicy prowadzący działalność rolniczą w gospodarstwie o powierzchni równej lub poniżej 1 hektara przeliczeniowego, którzy nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników ani ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu.
• Domownicy rolnika, którzy stale pracują w gospodarstwie.
• Osoby pobierające emeryturę lub rentę rolniczą.
• Członkowie rodzin ww. osób.
• Pomocnicy rolnika.

Ważne jest, że nie każda osoba ubezpieczona w KRUS z tytułu ubezpieczenia społecznego podlega automatycznie ubezpieczeniu zdrowotnemu w KRUS. Przykładowo, osoby kontynuujące ubezpieczenie rolnicze na funduszu emerytalno-rentowym po zaprzestaniu działalności rolniczej mogą nie podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu w KRUS. Podobnie, osoby, które podlegają jednocześnie ubezpieczeniu w ZUS (np. z tytułu umowy zlecenia, jeśli przekroczono limit zarobków, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej) i mają w KRUS dotowaną składkę zdrowotną, będą opłacać składkę zdrowotną w ZUS, a nie w KRUS.

Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS

Samo spełnienie warunków do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w KRUS nie wystarczy do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej. Konieczne jest dokonanie formalnego zgłoszenia. Terminy na zgłoszenie są różne:

• 14 dni dla rolnika i domownika.
• 7 dni dla pomocnika rolnika oraz dla członków rodziny rolnika, domownika, emeryta lub rencisty.

Zgłoszenia dokonuje się na druku KRUS UD-2Z, który można złożyć osobiście, pocztą, przez ePUAP lub e-doręczenie w jednostce KRUS właściwej dla położenia gospodarstwa. Przy zgłaszaniu pełnoletniego dziecka jako członka rodziny, wymagane jest zaświadczenie o kontynuowaniu nauki. Dopiero po poprawnym zgłoszeniu w KRUS i przekazaniu danych do NFZ, osoba nabywa uprawnienia do świadczeń zdrowotnych.

Okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu

Ubezpieczenie zdrowotne rolnika lub domownika trwa do końca miesiąca, w którym ustało ich ubezpieczenie społeczne rolników. Ubezpieczenie zdrowotne członków rodziny ustaje wraz z ubezpieczeniem rolnika lub domownika, z wyjątkiem studentów, dla których ustaje z dniem ukończenia 26 lat (po tym wieku zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego powinna dokonać uczelnia).

Wymiar i opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne

Składka zdrowotna w KRUS jest miesięczna i niepodzielna. Sposób jej naliczania zależy od charakteru działalności rolniczej:

• W gospodarstwach rolnych (na gruntach): składka wynosi 1 zł za każdy pełny hektar przeliczeniowy użytków rolnych.
• W działach specjalnych produkcji rolnej: składka za rolnika i domownika wynosi 9% od zadeklarowanej podstawy wymiaru składki (zazwyczaj dochód z działalności, nie niższy niż minimalne wynagrodzenie, lub minimalne wynagrodzenie). Za domowników pracujących wyłącznie w samoistnych działach specjalnych składka wynosi 33,4% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z IV kwartału poprzedniego roku.
• Za emerytów i rencistów: składka wynosi 9% od podstawy wymiaru, czyli 9% od kwoty świadczenia (emerytury/renty).

W przypadku współwłaścicieli, dzierżawców czy członków wspólnoty gruntowej bez wyodrębnionych gruntów, składka naliczana jest w tej samej wysokości za każdą ubezpieczoną osobę w tym gospodarstwie. Rolnicy i domownicy prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu wyłącznie z tytułu działalności rolniczej i tylko z tego tytułu opłacają składkę zdrowotną w KRUS.

Opłacanie składek zdrowotnych odbywa się różnie:

• Z budżetu państwa, gdy gospodarstwo rolne ma poniżej 6 hektarów przeliczeniowych.
• Przez rolnika, gdy gospodarstwo ma 6 i więcej hektarów przeliczeniowych (termin płatności jak składka społeczna, tj. do ostatniego dnia pierwszego miesiąca kwartału) lub gdy prowadzi działy specjalne (termin płatności do 15 dnia następnego miesiąca).

Rolnicy prowadzący działalność na gruntach otrzymują przekazy z KRUS, natomiast prowadzący działy specjalne sami opłacają składki na konto KRUS.

Najczęściej zadawane pytania

Oto odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące łączenia ubezpieczenia w KRUS z dodatkową pracą:

Czy rolnik na KRUS może podjąć pracę na etacie (umowę o pracę)?

Tak, może, ale podjęcie pracy na podstawie umowy o pracę skutkuje wyłączeniem z ubezpieczenia społecznego rolników w KRUS i objęciem ubezpieczeniem w ZUS, niezależnie od wysokości wynagrodzenia.

Jaki jest miesięczny limit zarobków na umowie zlecenia dla osoby ubezpieczonej w KRUS?

Miesięczny limit przychodu z umowy zlecenia (i podobnych umów cywilnoprawnych) dla rolnika na KRUS jest równy kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym miesiącu. Przekroczenie tej kwoty powoduje utratę ubezpieczenia społecznego w KRUS.

Co się stanie po przekroczeniu miesięcznego limitu zarobków na umowie zlecenia?

Po przekroczeniu miesięcznego limitu zarobków z umowy zlecenia (lub podobnej), rolnik traci prawo do kontynuowania ubezpieczenia społecznego w KRUS i zostaje objęty ubezpieczeniem w ZUS.

Czy mogę prowadzić firmę (pozarolniczą działalność gospodarczą) będąc ubezpieczonym w KRUS?

Tak, jest to możliwe, ale pod warunkiem nieprzekroczenia rocznej kwoty granicznej należnego podatku dochodowego od przychodów z tej działalności oraz złożenia w KRUS stosownego zaświadczenia/oświadczenia do 31 maja każdego roku.

Jaki był limit podatku z działalności gospodarczej za 2023 rok dla rolnika na KRUS?

Roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego z działalności gospodarczej za rok 2023, której nie można było przekroczyć, aby pozostać w KRUS, wynosiła 4088 zł.

Jak zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS?

Należy złożyć druk KRUS UD-2Z w jednostce KRUS właściwej dla położenia gospodarstwa. Terminy na zgłoszenie to 14 dni dla rolnika/domownika i 7 dni dla pomocnika/członka rodziny.

Kiedy ustaje ubezpieczenie zdrowotne w KRUS?

Ubezpieczenie zdrowotne rolnika/domownika ustaje z końcem miesiąca, w którym ustało ubezpieczenie społeczne. Ubezpieczenie członków rodziny ustaje wraz z ubezpieczeniem głównego ubezpieczonego, z wyjątkiem studentów (do 26 roku życia).

Podsumowanie

Możliwość dodatkowego zarobkowania lub prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby ubezpieczone w KRUS jest realna, ale wymaga ścisłego przestrzegania przepisów dotyczących limitów przychodów i rodzaju zawieranych umów. Kluczowe jest świadome zarządzanie swoimi źródłami dochodu i monitorowanie obowiązujących progów, zwłaszcza w kontekście zmian minimalnego wynagrodzenia i rocznych limitów podatkowych z działalności gospodarczej. Pamiętaj, że podjęcie umowy o pracę zawsze oznacza przejście do ZUS, podczas gdy umowy cywilnoprawne (zlecenie, agencyjna) pozwalają pozostać w KRUS, o ile miesięczne zarobki nie przekroczą minimalnego wynagrodzenia. Prowadzenie działalności gospodarczej jest możliwe, jeśli roczny podatek dochodowy nie przekroczy ustalonego limitu i dopełnione zostaną formalności w KRUS do 31 maja. Znajomość tych zasad pozwala rolnikom podejmować świadome decyzje dotyczące swojej aktywności zawodowej poza gospodarstwem rolnym, zapewniając bezpieczeństwo ubezpieczeniowe.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'Rolnik na KRUS a dodatkowa praca', odwiedź kategorię Uroda.