Ewolucja Japońskiego Makijażu: Od Edo do Dziś

Japoński makijaż ma bogatą i fascynującą historię, która ewoluowała na przestrzeni wieków, odzwierciedlając zmiany społeczne, kulturowe i gospodarcze. Choć współczesne style makijażu w Europie czy USA często kładą nacisk na precyzyjne podkreślenie oczu i ust, nowoczesny styl japoński znacznie większą wagę przywiązuje do podkładu, bazy i ogólnej pielęgnacji skóry. Aby zrozumieć tę unikalną perspektywę, warto przyjrzeć się korzeniom japońskiego makijażu, sięgając do jego udokumentowanych początków.

Historia japońskiego makijażu, w formie, którą znamy z pisanych źródeł, rozpoczyna się w okresie Edo.

Okres Edo (1603–1868): Tradycja i Etykieta

Okres Edo, trwający od 1603 do 1868 roku, był epoką społeczeństwa feudalnego, z klanem Tokugawa na czele. W tym czasie status samurajów wzrósł, a poziom życia znacznie się poprawił. Japonia, prowadząc politykę izolacji od innych krajów, rozwijała swoją unikalną kulturę. Makijaż był postrzegany jako integralna część pielęgnacji i etykiety osobistej, czego nauczano między innymi w książce edukacyjnej dla kobiet „Skarb Kobiety” (女重宝記) opublikowanej w 1692 roku.

W tym okresie istniały cztery główne typy kosmetyków i praktyk makijażowych: biały puder, czerwona pomadka, stylizacja brwi oraz czernienie zębów. Biały puder, zwany Oshiroi, był kluczowym elementem, symbolizującym idealne piękno. Wytwarzano go z rtęci lub ołowiu. Kobiety o wysokim statusie używały droższej rtęci, podczas gdy zwykłe kobiety sięgały po tańszy ołów. Wiara w to, że wybielanie skóry jest niezwykle ważne, była tak silna, że istniało nawet przysłowie głoszące, iż kobieta o białej twarzy ukrywa siedem problemów. Oznaczało to, że nawet jeśli kobieta miała jakieś wady fizyczne czy charakteru, nie stanowiły one problemu, dopóki jej twarz była biała.

Czernienie zębów, znane jako Ohaguro, było praktyką służącą do rozróżniania statusu i sytuacji życiowej. Na przykład, czernione zęby wskazywały, że kobieta jest zamężna. Dodatkowo, ogolone brwi oznaczały, że kobieta została matką. Te praktyki były silnie związane z normami społecznymi i odzwierciedlały etap życia kobiety.

Trendy makijażowe w okresie Edo były również kształtowane przez prawa sumptuarne, wprowadzane przez szogunat Tokugawa w ramach polityki oszczędności. Luksus był zakazany, co prowadziło do przekonania, że należy unikać ciężkiego makijażu na rzecz lżejszego. Ta idea była promowana w publikacjach takich jak „Księga Tajemnego Zwierciadła dla Kobiet” (女鏡秘伝書) z 1650 roku czy „Instrukcja i Podręcznik Szkoleniowy dla Kobiet” (女用訓蒙図彙) z 1678 roku. Według tych ksiąg, makijaż powinien służyć jedynie pielęgnacji i okazywaniu uprzejmości.

Interesujące było zróżnicowanie regionalne trendów. Podczas gdy w Edo popularny był minimalny makijaż, mieszkańcy Kioto i Osaki preferowali makijaż cięższy. Wynikało to z podziwu dla wyglądu kobiet z Dworu Cesarskiego, które nosiły intensywny makijaż, aby podkreślić swój olśniewający wygląd. Różnice te mogły być spowodowane silniejszym wpływem praw szogunatu w Edo, podczas gdy Kioto i Osaka, dawne siedziby cesarza, nadal były pod wpływem tradycji dworskich.

Okres Meiji (1868–1912): Modernizacja i Otwarcie na Świat

Okres Meiji był radykalnie odmienny od poprzedniego. Rząd Meiji aktywnie dążył do przyjęcia kultury innych krajów, a system feudalny zastąpiono scentralizowanym systemem, przywracając władzę cesarzowi. Japonia zaczęła importować wiedzę i technologię z zaawansowanych krajów Europy i Stanów Zjednoczonych, co miało ogromny wpływ na kulturę kosmetyczną.

W tym okresie praktyki takie jak Ohaguro i golenie brwi zostały odrzucone jako staromodne. Nowe kosmetyki i metody makijażu były rozpowszechniane przez nowe media, takie jak gazety codzienne i miesięczniki. Rząd zapraszał inżynierów z zagranicy i aktywnie wprowadzał technologie chemiczne, co umożliwiło produkcję kosmetyków wzorowanych na zachodnich na rynku krajowym. Właśnie w tym okresie pojawili się poprzednicy dzisiejszych gigantów branży kosmetycznej: Shiseido i Kao.

Shiseido, obecnie największa japońska firma kosmetyczna i jedna z pięciu największych na świecie, została założona w 1872 roku w Ginzie, w Tokio, przez Arinobu Fukuharę. Była to pierwsza prywatna, zachodnia apteka w Japonii. Shiseido wprowadziło pierwszą japońską pastę do zębów w 1888 roku, a w branżę kosmetyczną weszli w 1897 roku. Po II wojnie światowej firma rozpoczęła ekspansję zagraniczną, stając się globalnym graczem.

Tomio Nagase założył Nagase Shoten w 1887 roku, co było prekursorem firmy Kao Corporation. W 1890 roku wprowadzono na rynek mydło kosmetyczne Kao Soap, które stało się ogromnym hitem i zainspirowało rozwój rynku artykułów toaletowych w Japonii. Kao również rozszerzyło swoją działalność za granicę po II wojnie światowej.

Początkowo, ze względu na brak zaawansowanych technologii i zdolności produkcyjnych do wytwarzania kosmetyków zachodnich, ich ceny były wysokie, co sprawiało, że były popularne głównie wśród wyższych klas.

Okres Taisho (1912–1926): Rozwój i Wpływy Zachodu

Gospodarka Japonii, osłabiona długiem z wojny rosyjsko-japońskiej, odrodziła się i znacząco wzrosła dzięki I wojnie światowej, która wybuchła w 1914 roku. Westernizacja postępowała, a życie ludzi stawało się bogatsze.

Makijaż w stylu zachodnim stał się powszechny nie tylko wśród wyższych klas, ale także wśród szerokiej publiczności. Rozwój kultury makijażu wspierał również wzrost liczby kobiet wchodzących na rynek pracy, ponieważ oczekiwano od nich odpowiedniego wyglądu w pracy. W związku z tym popularność zdobyły kosmetyki umożliwiające szybkie wykonanie makijażu. Główne krajowe firmy modernizowały swoje zakłady produkcyjne, a rozwój krajowych kosmetyków stał się bardziej aktywny. Asortyment produktów znacząco się zwiększył. Japońskie kobiety nadal pragnęły jaśniejszej cery, więc wiele firm agresywnie reklamowało produkty obiecujące wybielanie skóry.

Okres Showa (1926–1989): Wojna, Odbudowa i Zmiany Społeczne

Okres Showa: Przed i Podczas II Wojny Światowej (1926–1944)

W okresie Showa, dzięki rozpowszechnieniu telewizji, radia i magazynów, informacje stały się szerzej dostępne, a przepaść informacyjna między obszarami wiejskimi i miejskimi zmniejszyła się.

Mimo wymiany z zagranicznymi inżynierami w dziedzinie kosmetyków, od 1937 roku, w czasie wojny chińsko-japońskiej, wprowadzono kontrolę handlu. Nałożono wysokie taryfy na importowane kosmetyki, co stanowiło poważny problem dla branży. Z powodu priorytetu nadanego wojsku, makijaż stał się bardzo dyskretny, ograniczony do minimum niezbędnego dla osobistego wyglądu. Ponieważ import stał się trudniejszy, liczba dostępnych produktów kosmetycznych drastycznie spadła. W ostatnich dwóch latach wojny na Pacyfiku, naloty lotnicze utrudniały życie wielu Japończykom, a ilość dostępnych kosmetyków gwałtownie zmalała. Okres ten znany był jako „okres pustki dla kosmetyków”.

Okres Showa: Po II Wojnie Światowej (1945–1989)

Po klęsce państw Osi w II wojnie światowej, Japonia znalazła się pod okupacją amerykańską. Mimo to, Japonia stała się bardzo wpływowym krajem gospodarczo, częściowo dzięki wojnie w Wietnamie, która sprzyjała eksportowi japońskich produktów.

Wiele produktów importowano z USA dzięki obecności amerykańskiej. Gdy ludzie zaczęli oglądać filmy kolorowe, kobiety naśladowały techniki makijażu aktorek. W latach 50. coraz więcej kobiet chciało wyglądać jak kobiety kaukaskie, a makijaż przesunął się w stronę „pinpoint makeup”, podkreślającego usta i oczy w stylu zachodnim. Wraz z rozpowszechnieniem kolorowej telewizji, główne firmy kosmetyczne w latach 60. zaczęły koncentrować się na reklamach, podnosząc świadomość znaczenia makijażu. Biała skóra nadal była popularnym ideałem piękna.

Od lat 50. do końca okresu Showa, trend masowej produkcji i masowej konsumpcji, gdzie wszyscy posiadali i używali tych samych rzeczy, zmienił się. Postępowała dywersyfikacja i indywidualizacja. W rezultacie sławę zyskała kultura zwana „makijaż korygujący”. Ten styl makijażu polegał na podkreślaniu indywidualności osoby w oparciu o jej rysy twarzy.

Dodatkowo, z powodu czynników takich jak zanieczyszczenie i promieniowanie UV, ludzie zaczęli zwracać większą uwagę na środowisko i swoje zdrowie. Zaczęli kupować kosmetyki wykonane ze zdrowszych składników i kremy z filtrem przeciwsłonecznym.

W latach 70. brwi i oczy stały się ważnymi punktami makijażu. Ten trend był szeroko opisywany w magazynach, a ludzie wierzyli, że mogą stworzyć pożądaną atmosferę, stylizując brwi i oczy. Wraz z wprowadzeniem w 1985 roku Ustawy o równości szans w zatrudnieniu dla mężczyzn i kobiet, kobiety wyrażały silną wolę pracy w męskim środowisku, rysując grube brwi.

Z drugiej strony, w tym czasie narastał trend, że mężczyźni również nie powinni zaniedbywać makijażu. Niektórzy mężczyźni próbowali stworzyć „męski” wygląd, używając kredki do brwi i podkładu. Jednak nie wszyscy akceptowali ten ruch. Niektórzy wierzyli, że to, co sprawia, że wyglądasz dobrze, pochodzi z czynników wewnętrznych, takich jak osobowość, współczucie i mentalność, a nie z czynników zewnętrznych, takich jak makijaż.

Okres Heisei (1989–2019): Wpływ Mediów i Młode Pokolenie

Trendy tego okresu były kreowane przez popularne aktorki. Dodatkowo, pojawiły się popularne magazyny dla nastolatek, takie jak Non-no, Vivi i Zipper, a dziewczęta odwoływały się do metod makijażu modelek pojawiających się w tych magazynach. W miarę rozwoju tego środowiska, wiek, w którym kobiety zaczynały nosić makijaż, stawał się coraz młodszy, a trend ten przyspieszył od lat 90. Podobnie jak w okresie Showa, ponieważ kobiety nadal przywiązywały wagę do makijażu oczu, wiele z nich używało tuszu do rzęs, aby podkreślić spojrzenie. Z drugiej strony, podkład nadal był głównym produktem kosmetycznym dla kobiet, które dążyły do uzyskania czystej skóry.

Porównanie: Tradycja vs. Nowoczesność

Ewolucja japońskiego makijażu pokazuje wyraźną zmianę priorytetów i technik na przestrzeni wieków.

Często Zadawane Pytania

1. Co to było Ohaguro?

   Ohaguro to japońska praktyka czernienia zębów, popularna w okresie Edo. Była używana do wskazywania statusu społecznego lub życiowego kobiety, na przykład, że jest zamężna.

2. Dlaczego biała skóra była tak ważna w Japonii, zwłaszcza w okresie Edo?

   Biała skóra była uznawana za ideał piękna i symbol czystości i wysokiego statusu. Istniało nawet przysłowie, że biała twarz może ukryć siedem problemów, co podkreślało jej znaczenie w postrzeganiu urody.

3. Jakie były główne typy kosmetyków w okresie Edo?

   Główne typy kosmetyków w okresie Edo to biały puder (Oshiroi), czerwona pomadka, produkty do stylizacji brwi oraz substancje do czernienia zębów (Ohaguro).

4. Jak zachodnie wpływy zmieniły japoński makijaż?

   Szczególnie po II Wojnie Światowej, wpływy amerykańskie i europejskie doprowadziły do odrzucenia tradycyjnych praktyk jak Ohaguro, przyjęcia stylu „pinpoint makeup” skupiającego się na oczach i ustach, oraz wprowadzenia nowych produktów i technologii.

5. Co oznacza termin „makijaż korygujący”?

   „Makijaż korygujący” (korygujący makijaż) to styl, który zyskał popularność w późnym okresie Showa. Polegał na wykorzystaniu makijażu do podkreślenia i wydobycia indywidualnych cech i rysów twarzy danej osoby, w przeciwieństwie do dążenia do jednolitego ideału piękna.

6. Kiedy powstały znane japońskie firmy kosmetyczne jak Shiseido i Kao?

   Poprzednicy firm Shiseido i Kao pojawili się w okresie Meiji (koniec XIX wieku), w czasach modernizacji Japonii i wprowadzania zachodnich technologii chemicznych.

7. Czy mężczyźni również używali makijażu w historii Japonii?

   Tak, choć nie było to tak powszechne jak u kobiet, w późnym okresie Showa pojawił się trend wśród niektórych mężczyzn używających kosmetyków (np. kredki do brwi, podkładu) do stworzenia „męskiego” wyglądu, choć budziło to pewne kontrowersje.

Podsumowując, historia japońskiego makijażu to opowieść o ciągłej transformacji – od ścisłych reguł etykiety i symboliki statusu w okresie Edo, przez gwałtowną modernizację i przyjęcie zachodnich wzorców, aż po współczesne style, które cenią indywidualność i kładą silny nacisk na zdrową, promienną cerę. Ta ewolucja ukazuje dynamiczne piękno japońskiej kultury i jej zdolność do adaptacji, jednocześnie zachowując unikalne elementy.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'Ewolucja Japońskiego Makijażu: Od Edo do Dziś', odwiedź kategorię Uroda.