Zatrudnienie tatuażysty: Umowa o pracę?

W świecie tatuażu, gdzie sztuka łączy się z rzemiosłem, a pasja z biznesem, kwestia formalnego uregulowania współpracy między tatuażystą a studiem (lub klientem, w przypadku samodzielnej działalności) jest niezwykle ważna. Zarówno artyści, jak i właściciele studiów zastanawiają się, jaka forma zatrudnienia w Polsce będzie najbardziej optymalna. Rynek pracy oferuje kilka możliwości, a każda z nich ma swoją specyfikę, zalety i wady, które warto poznać, aby podjąć świadomą decyzję.

W zależności od potrzeb i charakteru współpracy, polskie prawo przewiduje kilka ścieżek formalizacji zatrudnienia:

• Umowa o pracę (na okres próbny, czas określony, w tym zastępstwo, oraz czas nieokreślony)
• Umowy cywilnoprawne: umowa zlecenie i umowa o dzieło
• Współpraca B2B, czyli kontrakt między przedsiębiorcami
• Umowa o praktyki absolwenckie / studenckie
• Umowa o staż

Każda z tych umów może być mniej lub bardziej opłacalna dla stron i dawać różne poczucie bezpieczeństwa. Dziś przyjrzymy się bliżej jednej z nich – umowie o pracę – która, według badań, jest jedną z częściej spotykanych form współpracy w studiach tatuażu w Polsce.

Umowa o pracę – Królowa Kontraktów?

Umowa o pracę często postrzegana jest jako najbardziej stabilna i zapewniająca pracownikowi największe poczucie bezpieczeństwa forma zatrudnienia. Wynika to z przepisów Kodeksu pracy, które szczegółowo regulują prawa i obowiązki obu stron stosunku pracy, dając pracownikowi szereg przywilejów. W mniejszych firmach, w tym często w studiach tatuażu, jej pełna wersja bywa jednak rzadziej spotykana ze względu na koszty i liczne zobowiązania, jakie nakłada na pracodawcę.

Rodzaje Umów o Pracę

Polskie prawo pracy wyróżnia trzy podstawowe rodzaje umów o pracę, które można zawrzeć:

• Umowa na okres próbny: Służy do sprawdzenia kwalifikacji pracownika i możliwości jego zatrudnienia do wykonywania określonego rodzaju pracy. Nie może przekraczać 3 miesięcy. Ponowne zawarcie takiej umowy z tym samym pracownikiem jest możliwe tylko w określonych przypadkach (np. do innego rodzaju pracy lub po 3 latach przerwy dla tej samej pracy).
• Umowa na czas określony: Zawierana na z góry ustalony czas. Może dotyczyć np. zastępstwa nieobecnego pracownika.
• Umowa na czas nieokreślony: Jest to najbardziej stabilna forma, nieokreślająca z góry daty zakończenia stosunku pracy.

Warto pamiętać, że nawet dni próbne, jeśli są realizowane w ramach umowy o pracę na okres próbny, powinny być płatne zgodnie z ustaloną stawką.

Zalety Zatrudnienia na Umowę o Pracę dla Tatuażysty

Wybór umowy o pracę niesie ze sobą szereg korzyści dla pracownika:

Płatny Urlop Wypoczynkowy i Dni Wolne

Jednym z kluczowych benefitów jest prawo do płatnego urlopu wypoczynkowego. Jego wymiar zależy od stażu pracy i wynosi 20 lub 26 dni w roku kalendarzowym dla osoby zatrudnionej na pełen etat. Dodatkowo, praca w niedziele i święta (które są ustawowo dniami wolnymi) uprawnia pracownika do otrzymania innego dnia wolnego lub dodatku do wynagrodzenia w wysokości 100% za pracę w takim dniu. Istnieją wyjątki od tej zasady, ale w standardowych warunkach pracy tatuażysty ma ona zastosowanie.

Płatne Zwolnienie Lekarskie (L4)

W przypadku choroby uniemożliwiającej wykonywanie obowiązków, pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma prawo do płatnego zwolnienia lekarskiego, potocznie zwanego L4. Zwolnienie takie jest wystawiane przez lekarza i usprawiedliwia nieobecność w pracy. Za czas niezdolności do pracy pracownikowi przysługuje wynagrodzenie w wysokości od 80% do nawet 100% podstawy wymiaru, w zależności od przyczyny choroby (np. choroba w trakcie ciąży uprawnia do 100%). Co ważne dla pracodawcy, przez pierwsze 33 dni choroby w roku kalendarzowym to on wypłaca wynagrodzenie chorobowe. Dopiero po przekroczeniu tego limitu, obowiązek ten przejmuje ZUS.

Płatny Urlop Macierzyński i Rodzicielski

Dla tatuażystek planujących powiększenie rodziny, umowa o pracę zapewnia dostęp do płatnych urlopów związanych z rodzicielstwem. Urlop macierzyński jest płatny w 100%, a bezpośrednio po nim można skorzystać z urlopu rodzicielskiego (32 lub 34 tygodnie w zależności od liczby dzieci), w trakcie którego również przysługuje zasiłek macierzyński.

Płatny Okres Wypowiedzenia

W przypadku rozwiązania umowy o pracę, pracownik ma prawo do płatnego okresu wypowiedzenia. Daje to czas na znalezienie nowego zatrudnienia bez utraty dochodów. Długość okresu wypowiedzenia zależy od stażu pracy u danego pracodawcy:

• 2 tygodnie, jeśli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy.
• 1 miesiąc, jeśli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy.
• 3 miesiące, gdy pracownik był zatrudniony przynajmniej 3 lata.

Okres wypowiedzenia liczony w miesiącach kończy się w ostatnim dniu miesiąca. Przykładowo, jeśli pracownik z 8-miesięcznym stażem złoży wypowiedzenie 15 marca, umowa rozwiąże się 30 kwietnia.

Przekształcenie Umowy na Czas Określony w Umowę na Czas Nieokreślony

Aby zapobiec nadużywaniu umów na czas określony, przepisy Kodeksu pracy (Art. 25(1)) wprowadzają limity. Z tym samym pracodawcą można zawrzeć maksymalnie 3 umowy na czas określony, a łączny okres zatrudnienia na ich podstawie nie może przekroczyć 33 miesięcy. Przekroczenie któregokolwiek z tych limitów powoduje, że pracownik automatycznie staje się zatrudniony na czas nieokreślony (od dnia zawarcia czwartej umowy lub po upływie 33 miesięcy). Umowa na czas nieokreślony zapewnia większą stabilność, m.in. wymóg podania przyczyny jej wypowiedzenia przez pracodawcę.

Ograniczona Odpowiedzialność Pracownika

W przypadku wyrządzenia szkody klientowi przez tatuażystę zatrudnionego na umowę o pracę, odpowiedzialność ponosi przede wszystkim pracodawca. Jest to tzw. odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej. Pracodawca może co prawda dochodzić od pracownika zwrotu części poniesionych kosztów, ale odpowiedzialność pracownika jest ograniczona – maksymalnie do trzykrotności jego miesięcznego wynagrodzenia w momencie wyrządzenia szkody (chyba że działał umyślnie). Ograniczenie to stanowi istotne zabezpieczenie dla pracownika.

Niedopuszczalność Kar Umownych

Prawo pracy opiera się na zasadzie uprzywilejowania pracownika. Oznacza to, że postanowienia umowy o pracę nie mogą być mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy (Art. 18 § 1 Kodeksu pracy). Ponieważ odpowiedzialność pracownicza jest uregulowana w Kodeksie pracy, nie można stosować dodatkowych kar umownych, które są instytucją prawa cywilnego. Dotyczy to np. zakazu konkurencji – jego złamanie może być podstawą do wypowiedzenia umowy, ale nie do nałożenia dodatkowej kary finansowej wynikającej z umowy.

Zdolność Kredytowa

Banki pozytywnie oceniają stabilność zatrudnienia przy udzielaniu kredytów. Posiadanie umowy o pracę na czas nieokreślony znacząco zwiększa szanse tatuażysty na uzyskanie kredytu, np. na zakup mieszkania czy samochodu.

Przyszła Emerytura

Chociaż system emerytalny budzi wiele wątpliwości, odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne w ramach umowy o pracę formalnie wpływają na wysokość przyszłego świadczenia emerytalnego. Dla wielu jest to wciąż postrzegane jako długoterminowa korzyść z tej formy zatrudnienia.

Wady Zatrudnienia na Umowę o Pracę

Mimo licznych zalet, umowa o pracę ma również swoje mniej korzystne strony, szczególnie w porównaniu z innymi formami współpracy:

Niższe Zarobki Netto

Wszystkie wymienione powyżej benefity dla pracownika (urlopy, L4, składki ZUS, itp.) generują wysokie koszty po stronie pracodawcy. Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe, Fundusz Pracy i FGŚP znacząco obciążają budżet firmy. Przykładowo, zatrudnienie pracownika za minimalne wynagrodzenie brutto (2800 zł w 2021 r.) kosztowało pracodawcę ponad 3300 zł, podczas gdy pracownik otrzymywał na rękę (netto) około 2061 zł. Właściciel studia, kalkulując koszty, często nie może zaoferować pracownikowi na umowie o pracę takiego samego wynagrodzenia netto, jak osobie współpracującej na zasadach B2B, gdzie odpowiedzialność za podatki i składki leży po stronie artysty.

Przejście Autorskich Praw Majątkowych na Pracodawcę

Jedną ze specyficznych kwestii w zawodzie tatuażysty jest kwestia praw autorskich do stworzonych wzorów i samych tatuaży. Zgodnie z przepisami, w przypadku umowy o pracę, co do zasady autorskie prawa majątkowe do utworów stworzonych w ramach obowiązków pracowniczych przechodzą na pracodawcę. Aby tatuażysta mógł swobodnie wykorzystywać zdjęcia swoich prac w portfolio czy mediach społecznościowych, niezbędne jest zawarcie w umowie odpowiednich, precyzyjnych zapisów regulujących tę kwestię.

Okres Wypowiedzenia – Brak Elastyczności

Chociaż płatny okres wypowiedzenia jest zaletą, może stać się wadą, gdy pracownik chce szybko zmienić pracę. Przy dłuższym stażu pracy (powyżej 3 lat) okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące, co może utrudniać szybkie przejście do nowego studia lub rozpoczęcie własnej działalności.

Najczęstsze Patologie w Umowach o Pracę w Branży

Niestety, mimo teoretycznych korzyści, na rynku pracy w branży tatuażu często spotyka się naruszenia przepisów, które znacząco umniejszają realne korzyści z umowy o pracę:

Zatrudnienie na Część Etatu za Minimalne Wynagrodzenie

Bardzo częstą praktyką jest formalne zatrudnianie tatuażystów na minimalne wynagrodzenie, ale na symboliczną część etatu (np. 1/8, 1/4 etatu). Reszta wynagrodzenia jest wypłacana „pod stołem”, czyli nieoficjalnie, bez odprowadzania podatków i składek. Pomijając kwestie odpowiedzialności karno-skarbowej, takie rozwiązanie pozbawia pracownika większości realnych korzyści z umowy o pracę. Wynagrodzenie chorobowe czy urlopowe, liczone od minimalnej stawki za część etatu, stają się symboliczne (np. kilkadziesiąt czy sto kilkadziesiąt złotych za 2 tygodnie zwolnienia/urlopu).

Brak Płatnych Urlopów w Praktyce

Przy fikcyjnym zatrudnieniu na część etatu za minimalną krajową, formalnie pracownik ma prawo do urlopu, ale wynagrodzenie za ten okres jest tak niskie, że w praktyce urlop staje się bezpłatny. Akceptując takie warunki, tatuażysta musi mieć świadomość, że jego „płatny” urlop będzie stanowił ułamek rzeczywistych zarobków.

Podsumowanie

Umowa o pracę, zwłaszcza zawarta na czas nieokreślony i oparta na realnym wynagrodzeniu, niewątpliwie oferuje tatuażyście wysokie poczucie bezpieczeństwa i dostęp do szeregu świadczeń socjalnych, takich jak płatne urlopy, L4 czy stabilność zatrudnienia. Jest to forma, która teoretycznie najlepiej chroni pracownika.

Jednakże, wysokie koszty pracownicze dla pracodawcy często prowadzą do tego, że realne zarobki netto na umowie o pracę są niższe niż przy innych formach współpracy, np. B2B. Co więcej, na rynku powszechne są patologie polegające na fikcyjnym zatrudnianiu na część etatu za minimalną stawkę, co w praktyce niweluje większość korzyści płynących z tej umowy i stawia pracownika w niekorzystnej sytuacji, pozbawiając go realnego zabezpieczenia.

Wybór formy współpracy zależy od indywidualnych priorytetów – czy ważniejsze jest poczucie bezpieczeństwa formalnego zatrudnienia (jeśli jest ono zgodne z prawem), czy potencjalnie wyższe zarobki kosztem mniejszej stabilności i braku świadczeń socjalnych. Zawsze warto znać swoje prawa i potencjalne ryzyka związane z daną formą umowy.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'Zatrudnienie tatuażysty: Umowa o pracę?', odwiedź kategorię Uroda.