Aceton w chirurgii: Czy jest skutecznym sterylizatorem?

Sterylizacja narzędzi chirurgicznych jest absolutnie kluczowa dla bezpieczeństwa pacjenta. Tradycyjne metody, takie jak autoklawowanie (sterylizacja parowa pod ciśnieniem), choć bardzo skuteczne, mogą niszczyć delikatne lub ostre instrumenty. Inne metody, jak sterylizacja tlenkiem etylenu, wymagają drogiego sprzętu i długiego czasu wietrzenia. Sterylizacja suchym gorącym powietrzem również jest czasochłonna. Z tego powodu poszukiwano alternatywnych, chemicznych sposobów dezynfekcji lub sterylizacji.

Wśród chemikaliów rozważanych do tego celu znalazły się między innymi glutaraldehyd czy cetrymid. Jednak ich użycie często wymagało wielogodzinnego kontaktu narzędzi z roztworem, a następnie dokładnego mycia przed użyciem. W kontekście poszukiwania szybszych i tańszych rozwiązań, pojawiła się koncepcja wykorzystania acetonu. Aceton wydawał się obiecującą opcją – miał być szybki, skuteczny i mniej kosztowny niż inne metody chemiczne. Był nawet sugerowany jako sposób na szybką sterylizację narzędzi, które zostały przypadkowo skażone w trakcie operacji lub były potrzebne w krótkim czasie.

Czy aceton naprawdę działa? Wątpliwości i badania

Pomimo wcześniejszych doniesień sugerujących skuteczność acetonu, jego faktyczna efektywność jako środka sterylizującego zaczęła być kwestionowana. Różnice w projektach badań prowadzonych przez różnych autorów mogły być jednym z powodów tych rozbieżności. Aby rozwiać te wątpliwości, przeprowadzono badanie mające na celu ocenę skuteczności acetonu jako środka sterylizującego, w szczególności dla narzędzi okulistycznych.

Jak przeprowadzono badanie? Materiały i metody

Do badania użyto sterylnych kleszczyków z ząbkami oraz nici nylonowych 10-0 z zakrzywionymi igłami tnącymi. Były to artykuły testowe, które miały zostać poddane procesowi rzekomej sterylizacji acetonem. Jako szczepy testowe użyto dwóch izolatów bakterii Pseudomonas aeruginosa, jednego izolatu B. subtilis oraz jednego izolatu grzyba Aspergillus flavus. Wszystkie te szczepy zostały wyizolowane od pacjentów z owrzodzeniem rogówki, co sugeruje ich kliniczne znaczenie.

Do testów użyto czystego (99,5%) acetonu klasy komercyjnej. Przygotowano standaryzowane zawiesiny drobnoustrojów o określonym stężeniu.

Artykuły testowe (narzędzia i nici) zanurzano w zawiesinie drobnoustrojów przez 10 sekund, a następnie dzielono na trzy grupy:

1. Grupa I: Artykuły testowe zanurzano bezpośrednio w acetonie po wyjęciu z zawiesiny drobnoustrojów, bez mycia i wycierania.
2. Grupa II: Po wyjęciu z zawiesiny drobnoustrojów, narzędzia myto sterylną wodą destylowaną i wycierano sterylnym ręcznikiem przed zanurzeniem w acetonie.
3. Grupa III: Przeprowadzano tylko mycie (bez suszenia) przed zanurzeniem w acetonie.

W każdej grupie artykuły testowe zanurzano w 500 ml acetonu przez 3, 10 lub 20 minut. Następnie je wyjmowano, pozostawiano do wyschnięcia na powietrzu (około 10 sekund) i umieszczano w probówkach hodowlanych zawierających odpowiednie pożywki (bulion Brain Heart Infusion dla bakterii i bulion Sabouraud's dextrose dla grzybów). Aceton używany w eksperymencie nie był zmieniany przez cały zestaw testów, aby symulować jego prawdopodobny sposób użycia w praktyce klinicznej.

Próbki kontrolne traktowano podobnie, używając wody destylowanej zamiast acetonu. Artykuły umieszczone w pożywkach inkubowano w odpowiednich temperaturach (37°C dla bakterii i 27°C dla grzybów), a pożywki badano pod kątem zmętnienia (wzrostu drobnoustrojów) po 24 i 48 godzinach. W przypadku braku wyraźnego zmętnienia lub podejrzenia zanieczyszczenia, wykonywano posiew na stałe podłoża.

Co pokazały wyniki? Skuteczność acetonu przeciwko różnym drobnoustrojom

Wyniki badania dostarczyły kluczowych informacji na temat skuteczności acetonu:

• Pseudomonas aeruginosa (bakterie wegetatywne): Te bakterie nie zostały wyeliminowane po 3-minutowej ekspozycji na aceton w Grupie I (bez mycia/wycierania). Jednakże, zostały one wyeliminowane po ekspozycji trwającej 10 i 20 minut w tej samej grupie. Co ciekawe, w Grupie II (mycie i wycieranie) oraz Grupie III (tylko mycie) 3-minutowa ekspozycja na aceton okazała się wystarczająca do wyeliminowania tych bakterii, podobnie jak ekspozycje 10- i 20-minutowe.
• Bacillus subtilis (bakterie przetrwalnikowe - spory) i Aspergillus flavus (grzyby): W przeciwieństwie do bakterii wegetatywnych, żadne z artykułów skażonych bakteriami przetrwalnikowymi Bacillus subtilis ani grzybami Aspergillus flavus nie zostały wysterylizowane, nawet po 20 minutach ekspozycji na aceton, niezależnie od grupy (czyli niezależnie od tego, czy były myte/wycierane, czy nie). We wszystkich tych przypadkach obserwowano znaczne zmętnienie pożywki i tworzenie błon już po 24 godzinach, co świadczyło o intensywnym wzroście drobnoustrojów. Posiewy z mętnych bulionów po 48 godzinach inkubacji potwierdziły obecność tych testowych organizmów.

Próbki kontrolne, w których zamiast acetonu użyto wody destylowanej, wykazały wzrost tylko tych organizmów, którymi zostały zakażone, co potwierdziło poprawność procedury.

Dyskusja: Co oznaczają te wyniki?

Wyniki tego badania jasno wskazują, że aceton jest nieskuteczny przeciwko bakteriom tworzącym spory oraz przeciwko grzybom, nawet po stosunkowo długim czasie kontaktu (20 minut). Był skuteczny przeciwko bakteriom wegetatywnym, ale tylko po dłuższej ekspozycji lub krótszej, jeśli narzędzia były wcześniej umyte.

Kluczowa definicja:

Sterylizacja jest definiowana jako "całkowite zniszczenie zarówno wegetatywnych, jak i przetrwalnikowych (spor) form mikroorganizmów". Oznacza to, że środek, który nie jest w stanie zabić spor, nie może być nazywany środkiem sterylizującym.

Narzędzia chirurgiczne, które są wprowadzane pod powierzchnię ciała (kleszcze, nożyczki, ostrza, igły itp.), są uznawane za tzw. przedmioty krytyczne. Wymagają one, aby były całkowicie wolne od spor bakteryjnych, a także od bakterii wegetatywnych, grzybów i wirusów. Jest to zgodne z uznawanymi standardami.

W świetle przedstawionych wyników, użycie acetonu do sterylizacji narzędzi chirurgicznych jest nieakceptowalnym kompromisem w sytuacji klinicznej. W środowisku medycznym nie można z góry określić dokładnego obciążenia drobnoustrojami ani ich rodzaju, które mogą znajdować się na skażonym narzędziu. Ryzyko obecności spor bakteryjnych lub grzybów jest realne, a badanie wykazało, że aceton sobie z nimi nie radzi.

Chociaż niektórzy chirurdzy mogli używać acetonu przez lata "bez problemu", należy pamiętać, że źródło infekcji pooperacyjnej może być trudne do zidentyfikowania. Infekcje mogą pochodzić z wielu źródeł, a ich wykrycie wymaga szczegółowego dochodzenia. Często pozostają one niezauważone lub ich źródło nie jest prawidłowo przypisane.

Podsumowując, badanie wyraźnie pokazuje, że aceton nie jest bezpiecznym chemicznym środkiem sterylizującym i jego stosowanie w tym celu, w jakiejkolwiek sytuacji klinicznej, nie może być zalecane.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Czym jest sterylizacja w kontekście medycznym?

Sterylizacja to proces, który ma na celu całkowite zniszczenie wszystkich form życia drobnoustrojów, w tym bakterii wegetatywnych, wirusów, grzybów oraz, co najważniejsze, ich przetrwalników (spor).

Dlaczego aceton był rozważany jako środek do sterylizacji?

Aceton był postrzegany jako potencjalnie szybka, skuteczna i niedroga alternatywa dla tradycyjnych metod sterylizacji, które mają swoje wady, takie jak uszkadzanie narzędzi czy długi czas procesu.

Czy badanie potwierdziło skuteczność acetonu jako sterylizatora?

Nie. Badanie wykazało, że aceton jest nieskuteczny przeciwko bakteriom tworzącym spory (jak Bacillus subtilis) oraz przeciwko grzybom (jak Aspergillus flavus), nawet po długim czasie ekspozycji. Był skuteczny tylko przeciwko bakteriom wegetatywnym (jak Pseudomonas aeruginosa), ale nie w każdych warunkach i nie od razu.

Jakie drobnoustroje były testowane w badaniu?

Testowano bakterie Pseudomonas aeruginosa (forma wegetatywna), Bacillus subtilis (forma przetrwalnikowa - spory) oraz grzyby Aspergillus flavus. Były to szczepy o znaczeniu klinicznym.

Czy mycie narzędzi przed zanurzeniem w acetonie wpływa na jego skuteczność?

Mycie narzędzi przed zanurzeniem w acetonie poprawiło jego skuteczność przeciwko bakteriom wegetatywnym (Pseudomonas aeruginosa), pozwalając na ich eliminację w krótszym czasie. Jednakże, nie miało to wpływu na jego nieskuteczność przeciwko sporom bakteryjnym i grzybom.

Czy aceton powinien być używany do sterylizacji narzędzi chirurgicznych?

Na podstawie wyników badania, aceton nie spełnia definicji sterylizacji, ponieważ nie eliminuje spor bakteryjnych i grzybów. Z tego powodu, jego użycie do sterylizacji narzędzi chirurgicznych, które są przedmiotami krytycznymi i wymagają całkowitego wyjałowienia, nie jest zalecane ani bezpieczne.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'Aceton w chirurgii: Czy jest skutecznym sterylizatorem?', odwiedź kategorię Uroda.