BDO: Kto jest zwolniony z ewidencji odpadów?

Elektroniczna ewidencja odpadów w systemie BDO (Baza Danych o Odpadach) stała się kluczowym elementem gospodarki odpadami w Polsce. Jej głównym celem jest uszczelnienie systemu, monitorowanie przepływu odpadów w czasie rzeczywistym oraz walka z nielegalnymi praktykami, takimi jak tworzenie dzikich wysypisk. Przedsiębiorcy, którzy wytwarzają lub gospodarują odpadami, co do zasady, mają obowiązek prowadzenia tej ewidencji na swoim indywidualnym koncie w systemie. Jednak przepisy przewidują szereg wyjątków od tej reguły. Zrozumienie, kto jest objęty tym obowiązkiem, a kto może legalnie działać bez wpisu do rejestru BDO i prowadzenia szczegółowej dokumentacji, jest niezwykle ważne dla wielu firm.

Czym jest BDO i kogo dotyczy obowiązek?

BDO to system teleinformatyczny, który służy do gromadzenia i przetwarzania danych o odpadach. Umożliwia on organom kontrolnym, takim jak Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, bieżący wgląd w to, jakie rodzaje i ilości odpadów są wytwarzane oraz w jaki sposób są zagospodarowywane przez poszczególne podmioty. Obowiązek rejestracji w BDO i prowadzenia elektronicznej ewidencji dotyczy szerokiego grona podmiotów. Nie jest on ograniczony do konkretnych branż, ale obejmuje każdego, kto w ramach swojej działalności wytwarza lub gospodaruje odpadami.

Bez ważnego wpisu w rejestrze BDO, podmiot objęty tym obowiązkiem nie może legalnie przekazać wytworzonych przez siebie odpadów, na przykład firmie transportującej czy zakładowi przetwarzania. Od 2023 roku obowiązek ten rozszerzył się także o nowe podmioty, w tym punkty handlowe i gastronomiczne wprowadzające do obrotu określone produkty jednorazowego użytku wykonane z tworzywa sztucznego.

Mimo tej generalnej zasady, polskie prawo przewiduje sytuacje, w których podmiot posiadający odpady jest zwolniony z obowiązku prowadzenia ewidencji. Te zwolnienia dotyczą zarówno określonych rodzajów odpadów, jak i konkretnych podmiotów czy ilości wytworzonych odpadów.

Kto jest zwolniony z obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów w BDO?

Przepisy ustawy o odpadach oraz towarzyszące rozporządzenia precyzują, które podmioty i w jakich sytuacjach mogą legalnie nie prowadzić elektronicznej ewidencji odpadów w BDO. Poniżej przedstawiamy kluczowe wyjątki:

1. Wytwórcy odpadów komunalnych

Z obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów zwolnieni są wytwórcy odpadów komunalnych, czyli śmieci powstających w gospodarstwach domowych. Dotyczy to w szczególności osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej.

Ważne rozszerzenie tego zwolnienia obejmuje także osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz przedsiębiorców, którzy w ramach prowadzonej działalności wytwarzają wyłącznie odpady o składzie i charakterze odpadów komunalnych i są objęci systemem odbioru odpadów komunalnych organizowanym przez gminę. Takie podmioty są traktowane jak wytwórcy odpadów komunalnych i nie muszą ani rejestrować się w BDO, ani prowadzić ewidencji.

Czym są odpady komunalne? To odpady powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady pochodzące od innych wytwórców (np. firm, instytucji), które ze względu na swój charakter i skład są podobne do odpadów z gospodarstw domowych. Obejmują one zarówno zmieszane odpady komunalne, jak i te zebrane selektywnie, np. papier, szkło, metale, tworzywa sztuczne, bioodpady, drewno, tekstylia, opakowania, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, zużyte baterie i akumulatory, odpady wielkogabarytowe (meble, materace).

Za odpady komunalne nie mogą być uznane specyficzne rodzaje odpadów, takie jak:

• odpady z produkcji,
• odpady budowlane i rozbiórkowe,
• odpady z rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa,
• odpady ze zbiorników bezodpływowych, sieci kanalizacyjnej, oczyszczalni ścieków (w tym osady ściekowe),
• pojazdy wycofane z eksploatacji.

2. Inne specyficzne zwolnienia podmiotowe

Poza wytwórcami odpadów komunalnych, przepisy zwalniają z obowiązku prowadzenia ewidencji następujące podmioty:

• Osoby fizyczne i jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami, które wykorzystują wytworzone przez siebie odpady na potrzeby własne (np. wykorzystanie popiołu z domowego paleniska w ogrodzie, jeśli jest to zgodne z przepisami lokalnymi i nie narusza prawa ochrony środowiska).
• Podmioty władające powierzchnią ziemi, na której stosowane są komunalne osady ściekowe w celach „rolniczych”, pod warunkiem, że są one zwolnione z obowiązku uzyskania zezwolenia na przetwarzanie odpadów na mocy odrębnych przepisów.
• Podmioty prowadzące działalność inną niż działalność gospodarcza w zakresie gospodarowania odpadami, które zajmują się zbieraniem odpadów opakowaniowych i zużytych artykułów konsumpcyjnych (np. apteki zbierające przeterminowane leki i opakowania po lekach, sklepy przyjmujące zużyte artykuły konsumpcyjne, a także systemy zbierania odpadów w szkołach, placówkach oświatowo-wychowawczych, urzędach i instytucjach).
• Podmioty transportujące samodzielnie wytworzone przez siebie odpady. W tym przypadku zwolnienie dotyczy samego obowiązku prowadzenia ewidencji w BDO, ale transport musi odbywać się zgodnie z innymi przepisami dotyczącymi transportu odpadów.

3. Zwolnienie ze względu na rodzaj i ilość odpadów

Szczególnie istotne dla małych i średnich przedsiębiorstw jest zwolnienie oparte na rodzaju i ilości wytwarzanych odpadów. Z obowiązku prowadzenia ewidencji zwolnione są firmy produkcyjne i przemysłowe (choć w praktyce dotyczy to wielu rodzajów działalności), które wytwarzają określone rodzaje odpadów w ilościach nie większych niż wskazane w Rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 23 grudnia 2019 r. w sprawie rodzajów odpadów i ilości odpadów, dla których nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów.

Rozporządzenie to obejmuje łącznie 46 rodzajów odpadów i określa roczne limity dla każdego z nich, poniżej których ewidencja nie jest wymagana. Przykładowe rodzaje odpadów objętych tym zwolnieniem (z zastrzeżeniem limitów ilościowych) to:

• Odchody zwierzęce, odpady kory i korka.
• Odpady budowlane i rozbiórkowe, takie jak odpady betonu, gruz betonowy, gruz ceglany, odpady innych materiałów ceramicznych (np. z remontów).
• Odpady drewna, szkła, tworzyw sztucznych (często powstające w wyniku np. likwidacji wyposażenia).
• Przeterminowane lub nieprzydatne do spożycia produkty spożywcze.
• Część odpadów opakowaniowych (grupa 15), które często powstają w niewielkich ilościach w małych sklepach, biurach czy punktach usługowych w związku z dostawą towarów w opakowaniach zbiorczych (kartony, folie).
• Część grup odpadów niebezpiecznych. Co ciekawe, dotyczy to również odpadów, które mogą powstać np. w salonach kosmetycznych czy fryzjerskich, takich jak zużyte urządzenia zawierające elementy niebezpieczne (np. stare suszarki), baterie zawierające rtęć, czy opakowania z metali zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone (np. pojemniki po lakierach do włosów, aerozolach). Zwolnienie to dotyczy tych konkretnych kodów odpadów, o ile ich roczna ilość nie przekracza limitu określonego w rozporządzeniu.
• Odpady powstałe w wyniku eksploatacji drukarek (np. tonery) i świetlówek, o ile nie przekroczą określonych w rozporządzeniu ilości.

Pełna lista kodów odpadów i przypisanych im ilości jest dostępna we wspomnianym rozporządzeniu. Kluczowe jest, aby sprawdzić dokładnie kody odpadów wytwarzanych w swojej działalności i porównać ich roczne ilości z limitami. Jeśli roczna ilość któregokolwiek z objętych rozporządzeniem odpadów przekroczy wskazany limit, obowiązek rejestracji w BDO i prowadzenia ewidencji powstaje dla wszystkich wytwarzanych odpadów, nie tylko tego, który przekroczył limit.

Co jeśli przekroczysz limit zwolnienia?

Zwolnienie z obowiązku prowadzenia ewidencji na podstawie Rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 23 grudnia 2019 r. jest warunkowe. Jeśli w ciągu roku kalendarzowego przekroczysz roczną ilość odpadów dla któregokolwiek z kodów objętych zwolnieniem, automatycznie tracisz prawo do uproszczenia. W takiej sytuacji masz obowiązek niezwłocznie uzyskać wpis do Rejestru BDO (jeśli go jeszcze nie posiadasz) i rozpocząć prowadzenie pełnej ewidencji wszystkich wytwarzanych odpadów, które podlegają temu obowiązkowi.

Jak wygląda ewidencja w BDO? Pełna vs. Uproszczona

Dla podmiotów, które nie są zwolnione z obowiązku, ewidencja w BDO prowadzona jest elektronicznie. Podstawą klasyfikacji odpadów jest Katalog odpadów określony w rozporządzeniu Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. Każdy rodzaj odpadu (określony kodem) musi być ewidencjonowany osobno.

Pełna Ewidencja Odpadów

Pełna ewidencja wymaga tworzenia dwóch rodzajów dokumentów:

1. Karta Przekazania Odpadów (KPO): Dokument tworzony w systemie BDO przed fizycznym przekazaniem odpadów firmie transportującej lub przetwarzającej. Zawiera informacje o masie i kodzie odpadów, danych firm (wytwórcy, transportującego, przejmującego), numerze rejestracyjnym pojazdu, dacie i godzinie przekazania. Wystawienie KPO wymaga współpracy z odbiorcą odpadów.
2. Karta Ewidencji Odpadów (KEO): Dokument służący do rocznego podsumowania wytworzonych i przekazanych odpadów. Prowadzona jest osobno dla każdego kodu odpadu. W zakładce „wytworzone” odnotowuje się ilość odpadów powstałych w danej firmie, a w zakładce „przekazane” – ilość odpadów przekazanych do dalszego zagospodarowania. Dane do KEO często automatycznie pobierane są z wystawionych KPO.

Uproszczona Ewidencja Odpadów

Niektóre podmioty mogą prowadzić uproszczoną ewidencję odpadów, co oznacza, że nie muszą sporządzać elektronicznych Kart Ewidencji Odpadów (KEO). W ich przypadku wystarczające jest samo sporządzanie Kart Przekazania Odpadów (KPO).

Uproszczoną ewidencję mogą prowadzić firmy, które:

• wytwarzają odpady niebezpieczne w ilości do 100 kg rocznie,
• wytwarzają odpady inne niż niebezpieczne (niebędące komunalnymi) w ilości do 5 ton rocznie,
• transportują odpady, wykonując wyłącznie usługę transportu (nie są wytwórcą ani przejmującym),
• władają powierzchnią ziemi, na której stosowane są komunalne osady ściekowe w celach rolniczych (jak opisano wcześniej), wykonując wyłącznie usługę transportu tych osadów.

Poniższa tabela porównuje pełną i uproszczoną ewidencję:

Proces przekazywania odpadów w BDO (KPO)

Od 1 stycznia 2021 roku dokumenty związane z przekazywaniem odpadów, w tym KPO, muszą być wystawiane elektronicznie w systemie BDO. Wyjątkiem jest awaria systemu – wtedy dopuszczalne jest użycie dokumentów papierowych, ale dane z nich muszą zostać przeniesione do BDO w ciągu 30 dni od ustania awarii.

Proces przekazania odpadów z wykorzystaniem elektronicznej Karty Przekazania Odpadów składa się z kilku kroków:

1. Utworzenie KPO przez Posiadacza Odpadów (Wytwórcę/Przejmującego): Po zalogowaniu do systemu BDO, podmiot przekazujący odpady tworzy nową Kartę Przekazania Odpadów. Wypełnia wymagane pola, podając m.in. masę i kod odpadów, dane swoje i firmy odbierającej odpady.
2. Potwierdzenie wygenerowania KPO przez Transportującego: Pracownik firmy transportującej loguje się do BDO i przyjmuje utworzoną KPO. Może pobrać potwierdzenie jej wygenerowania (w formie elektronicznej lub papierowej), które musi mieć przy sobie podczas transportu.
3. Potwierdzenie przejęcia odpadów przez Odbiorcę: Po dotarciu transportu do miejsca przeznaczenia (np. do zakładu przetwarzania), odbiorca odpadów loguje się do BDO. Sprawdza dane na KPO. Jeśli wszystko się zgadza, zatwierdza kartę. Jeśli są błędy (np. w masie, kodzie), może ją odrzucić, a wytwórca może edytować kartę (system pozwala na modyfikację masy i kodu na tym etapie).
4. Potwierdzenie zakończenia transportu przez Transportującego: Po zatwierdzeniu KPO przez odbiorcę, transportujący potwierdza w systemie BDO zakończenie transportu. Dopiero po tym ostatnim kroku proces przekazania odpadów w systemie BDO jest zakończony, a odpady uznaje się za skutecznie przekazane.

Szczegółowe instrukcje dotyczące wystawiania i wypełniania dokumentów w BDO dostępne są na oficjalnej stronie internetowej systemu.

Wymagane informacje w dokumentach ewidencji

Każdy dokument ewidencji odpadów w BDO musi zawierać podstawowy zestaw informacji. Należą do nich:

• Imię i nazwisko lub nazwa posiadacza odpadów (w tym transportującego), adres zamieszkania/siedziby, adres miejsca prowadzenia działalności.
• Numer rejestrowy BDO.
• Numer NIP (jeśli nadany).
• Dane sprzedawcy/pośrednika odpadów (jeśli dotyczy).
• Imię i nazwisko osoby sporządzającej dokument (dla KEO).
• Dane władającego powierzchnią ziemi (przy stosowaniu osadów ściekowych).
• Rodzaj prowadzonej działalności w zakresie gospodarki odpadami (wytwarzanie, zbieranie, odzysk, unieszkodliwianie).
• Adres miejsca pochodzenia odpadów (z wyłączeniem wytwórców).
• Masa odpadów (lub sucha masa) oraz kod i rodzaj odpadów.
• Sposób gospodarowania odpadami (dla prowadzących przetwarzanie).
• Adres miejsca przeznaczenia odpadów (w tym informacje o transporcie poza kraj).

Ponadto, w zależności od rodzaju karty, wymagane są dodatkowe informacje. Poniższa tabela przedstawia przykłady tych danych:

Konsekwencje braku wpisu lub ewidencji w BDO

Niewypełnienie obowiązków związanych z BDO może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i finansowych. Przepisy przewidują różne rodzaje kar:

Kara grzywny lub aresztu

Zgodnie z ustawą o odpadach, prowadzenie działalności wymagającej wpisu do Rejestru BDO bez takiego wpisu podlega karze aresztu albo grzywny. Podobnie karalne jest prowadzenie ewidencji odpadów w sposób nieterminowy, niezgodny ze stanem faktycznym lub jej brak, pomimo istnienia takiego obowiązku.

Wysokość grzywny może wynosić od 100 zł do nawet ponad 1 miliona zł. Katalog czynów podlegających tej karze jest szeroki i obejmuje artykuły od 171 do 193 ustawy o odpadach.

Administracyjna kara pieniężna

Niezależnie od kary grzywny/aresztu, właściwy Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (WIOŚ) może nałożyć na podmiot administracyjną karę pieniężną. Ten rodzaj kary jest wymierzany za naruszenia takie jak:

• Prowadzenie działalności objętej obowiązkiem wpisu do BDO bez wymaganego wpisu.
• Transport odpadów niezgodny z przepisami (np. bez wymaganego potwierdzenia z BDO).
• Mieszanie lub rozcieńczanie odpadów niebezpiecznych w celu zmiany ich klasyfikacji na odpady inne niż niebezpieczne.
• Inne naruszenia wymienione w art. 194 ustawy o odpadach.

Administracyjna kara pieniężna jest znacznie surowsza i wynosi od 5 tys. zł do 1 mln zł. Jest to sankcja o charakterze finansowym, nakładana w drodze decyzji administracyjnej.

Często Zadawane Pytania o Zwolnienia z BDO

Poniżej odpowiadamy na najczęstsze pytania dotyczące zwolnień z BDO:

Q: Czy mała firma (np. biuro, niewielki sklep) wytwarzająca tylko odpady podobne do domowych (papier, opakowania, resztki jedzenia) musi rejestrować się w BDO?

A: Jeśli firma wytwarza wyłącznie odpady o charakterze i składzie odpadów komunalnych i jest objęta gminnym systemem odbioru odpadów komunalnych (czyli ma podpisaną umowę na odbiór śmieci z firmą działającą na zlecenie gminy), to jest traktowana jak wytwórca odpadów komunalnych i jest zwolniona zarówno z wpisu do BDO, jak i z prowadzenia ewidencji.

Q: Moja firma wytwarza niewielkie ilości specyficznych odpadów, np. zużyte świetlówki czy tonery. Czy muszę mieć BDO?

A: Zużyte świetlówki i tonery to przykłady odpadów, które mogą być objęte zwolnieniem z ewidencji na podstawie Rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 23 grudnia 2019 r. Należy sprawdzić kody tych odpadów w rozporządzeniu i zweryfikować, czy roczna ilość wytworzona w Twojej firmie nie przekracza wskazanego limitu. Jeśli nie przekracza, nie musisz prowadzić ewidencji tych konkretnych odpadów. Pamiętaj jednak, że zwolnienie dotyczy tylko tych 46 rodzajów odpadów i ich ilości. Jeśli wytwarzasz inne odpady podlegające ewidencji, obowiązek BDO nadal może Cię dotyczyć.

Q: Wytworzyłem w tym roku więcej odpadów danego rodzaju, niż wynosi limit zwolnienia. Co muszę zrobić?

A: Jeśli przekroczysz limit ilościowy dla któregokolwiek odpadu objętego zwolnieniem z ewidencji na podstawie rozporządzenia, tracisz prawo do tego zwolnienia. Musisz niezwłocznie uzyskać wpis do Rejestru BDO (jeśli go nie masz) i zacząć prowadzić pełną ewidencję wszystkich wytwarzanych odpadów, które podlegają obowiązkowi ewidencjonowania.

Q: Czy transportując własne odpady do punktu zbierania muszę mieć wpis w BDO i KPO?

A: Podmioty transportujące samodzielnie wytworzone przez siebie odpady są zwolnione z obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów. Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia z BDO, jeśli obowiązek wpisu wynika z wytwarzania odpadów podlegających ewidencji lub innych przesłanek. Co do KPO, karta ta jest wymagana przy przekazywaniu odpadów innemu podmiotowi, niezależnie od tego, kto je transportuje. Jeśli więc transportujesz odpady do odbiorcy, musisz wystawić KPO w systemie BDO przed rozpoczęciem transportu (chyba że jesteś zwolniony z ewidencji w ogóle).

Q: Jakie kary grożą za brak wpisu do BDO lub brak ewidencji?

A: Brak wpisu do BDO, mimo obowiązku, lub brak prowadzenia ewidencji odpadów, gdy jest ona wymagana, podlega karze grzywny (od 100 zł do ponad 1 mln zł) lub karze aresztu. Dodatkowo, WIOŚ może nałożyć administracyjną karę pieniężną w wysokości od 5 tys. zł do 1 mln zł za prowadzenie działalności bez wymaganego wpisu do BDO lub transport odpadów niezgodny z przepisami BDO.

Podsumowanie

System BDO i związane z nim obowiązki ewidencjonowania odpadów są złożone, ale mają na celu uporządkowanie gospodarki odpadami. Choć generalna zasada nakazuje rejestrację i prowadzenie ewidencji każdemu wytwórcy i gospodarującemu odpadami, istnieje wiele ważnych wyjątków. Zwolnienia dotyczą m.in. wytwórców odpadów komunalnych (w tym firm generujących odpady o charakterze domowych śmieci), podmiotów niebędących przedsiębiorcami wykorzystujących odpady na własne potrzeby, czy firm wytwarzających niewielkie ilości konkretnych rodzajów odpadów, wymienionych w specjalnym rozporządzeniu. Kluczowe jest dokładne sprawdzenie, jakie rodzaje i ilości odpadów powstają w Twojej działalności i porównanie ich z aktualnymi przepisami, aby upewnić się, czy obowiązki BDO Cię dotyczą, czy możesz skorzystać ze zwolnienia. Pamiętaj, że nieznajomość przepisów nie zwalnia z odpowiedzialności, a kary za ich naruszenie mogą być bardzo dotkliwe.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'BDO: Kto jest zwolniony z ewidencji odpadów?', odwiedź kategorię Uroda.