Jak często szkolenia BHP? Terminy i zasady

Każdy pracodawca w Polsce ma prawny obowiązek zapewnienia swoim pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Kluczowym elementem realizacji tego obowiązku jest przeprowadzanie odpowiednich szkoleń w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP). Szkolenia te mają na celu zapoznanie pracowników z podstawowymi zasadami BHP, zagrożeniami występującymi na stanowisku pracy oraz sposobami postępowania w sytuacjach awaryjnych. Przepisy te są szczegółowo uregulowane, a ich znajomość jest niezbędna zarówno dla pracodawców, jak i pracowników. Koszt szkoleń BHP zawsze ponosi pracodawca, a szkolenia powinny odbywać się w czasie pracy.

Dokładne zasady organizacji, zakres, częstotliwość oraz sposób dokumentowania szkoleń BHP reguluje Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP. Jednym z najczęściej pojawiających się pytań w kontekście tych przepisów jest kwestia częstotliwości powtarzania szkoleń. Terminy te nie są jednolite dla wszystkich pracowników, co często budzi wątpliwości. Zależą one przede wszystkim od rodzaju wykonywanej pracy i stanowiska, jakie zajmuje pracownik. Przykładowo, pracownik biurowy będzie miał inne wymagania dotyczące częstotliwości szkoleń niż pracownik fizyczny czy osoba na stanowisku kierowniczym.

Wstępne szkolenie BHP – fundament bezpieczeństwa

Zanim nowy pracownik zostanie dopuszczony do wykonywania swoich obowiązków, musi bezwzględnie odbyć szkolenie wstępne z zakresu BHP. Jest to pierwszy i podstawowy etap zapoznania się z zasadami bezpieczeństwa w danym miejscu pracy. Szkolenie wstępne dzieli się na dwie kluczowe części:

Instruktaż ogólny

Ta część szkolenia ma na celu zapoznanie pracownika z podstawowymi przepisami BHP zawartymi w Kodeks pracy oraz w regulaminie pracy obowiązującym u danego pracodawcy. Obejmuje również zasady udzielania pierwszej pomocy oraz przepisy przeciwpożarowe. Instruktaż ogólny jest zazwyczaj prowadzony przez pracownika służby BHP, osobę wykonującą zadania tej służby, lub pracodawcę, jeśli posiada odpowiednie kwalifikacje.

Instruktaż stanowiskowy

Instruktaż stanowiskowy jest bardziej szczegółowy i skupia się na konkretnym stanowisku pracy, które obejmie pracownik. Jego celem jest zapoznanie pracownika z obowiązkami, zakresem ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą oraz zagrożeniami, na jakie może być narażony na danym stanowisko. Pracownik dowiaduje się o metodach bezpiecznego wykonywania pracy, obsłudze maszyn i urządzeń, a także o postępowaniu w sytuacjach awaryjnych specyficznych dla jego stanowiska. Instruktaż stanowiskowy przeprowadza bezpośredni przełożony pracownika lub inna wyznaczona przez pracodawcę osoba, posiadająca odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie.

Ważne jest, aby pamiętać, że jeśli pracownik będzie wykonywał pracę na kilku różnych stanowiskach, na każdym z nich musi przejść odrębny instruktaż stanowiskowy. Okres ważności szkolenia wstępnego BHP jest ograniczony i zależy od rodzaju zajmowanego stanowiska. Po jego upływie pracownik musi odbyć pierwsze szkolenie okresowe.

Powyższe okresy wskazują, po jakim czasie od momentu zatrudnienia pracownik powinien odbyć swoje pierwsze szkolenie okresowe.

Okresowe szkolenia BHP – odświeżanie wiedzy

Po odbyciu szkolenia wstępnego, pracownik jest zobowiązany do regularnego uczestnictwa w szkoleniach okresowych. Ich głównym celem jest przypomnienie i aktualizacja wiedzy z zakresu BHP, a także zapoznanie z nowymi rozwiązaniami techniczno-organizacyjnymi, które mogą wpływać na bezpieczeństwo pracy. Częstotliwość szkoleń okresowych jest zróżnicowana i ponownie zależy od rodzaju stanowiska oraz występujących na nim zagrożeń. Poniżej przedstawiono, po jakim czasie od odbycia szkolenia wstępnego (lub poprzedniego szkolenia okresowego) należy przeprowadzić kolejne szkolenie okresowe dla poszczególnych grup stanowisk:

Regularne powtarzanie szkoleń okresowych jest kluczowe dla utrzymania wysokiego poziomu świadomości zagrożeń i bezpiecznych praktyk w miejscu pracy. Zaniedbanie tego obowiązku przez pracodawcę może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i, co ważniejsze, do wypadków przy pracy.

Kto jest zwolniony z obowiązku odbycia szkolenia BHP?

Choć szkolenia BHP są obowiązkowe dla zdecydowanej większości pracowników, istnieją pewne wyjątki. Przepisy przewidują sytuacje, w których pracownik nie musi odbywać szkolenia wstępnego przed dopuszczeniem do pracy. Dotyczy to przypadku, gdy pracownik podejmuje pracę na tym samym stanowisku, które zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnej umowy o pracę. Oznacza to, że jeśli pracownik np. po zakończeniu umowy na czas określony, od razu podpisuje kolejną umowę na to samo stanowisko w tej samej firmie, nie musi przechodzić ponownie szkolenia wstępnego.

Zwolnienie z odbycia szkolenia okresowego jest możliwe w kilku sytuacjach:

• Osoba odbyła w odpowiednim terminie szkolenie okresowe wymagane dla stanowiska należącego do innej grupy stanowisk, o ile zakres tego szkolenia odpowiada programowi szkolenia wymaganego na nowym stanowisku pracy pracownika. Ma to zastosowanie, gdy pracownik zmienia stanowisko, ale wcześniejsze szkolenie obejmowało podobny zakres zagrożeń i wymagań bezpieczeństwa.
• Pracownik przedłoży pracodawcy aktualne zaświadczenie o odbyciu wymaganego szkolenia okresowego u innego pracodawcy. Warunkiem jest, aby zaświadczenie to dotyczyło szkolenia odpowiadającego programowi wymaganemu na danym stanowisku u nowego pracodawcy, a jego ważność nie upłynęła.

Warto również wspomnieć o ważnej zmianie, która weszła w życie 1 stycznia 2019 roku. Od tego dnia pracodawcy, którzy zostali zakwalifikowani do grupy działalności, dla której określono nie wyższą niż trzecią kategorię ryzyka (czyli działalność charakteryzującą się najmniej szkodliwymi czynnikami dla zdrowia i najniższymi wskaźnikami wypadkowości), nie mają obowiązku przeprowadzania szkoleń okresowych BHP dla pracowników administracyjno-biurowych. Należy jednak podkreślić, że to zwolnienie nie dotyczy pracowników biurowych zajmujących stanowiska kierownicze.

Co się dzieje, jeśli rodzaj przeważającej działalności pracodawcy ulegnie zmianie i w efekcie firma zostanie zakwalifikowana do grupy działalności o wyższej niż trzecia kategorii ryzyka? W takim przypadku pracodawca jest zobowiązany przeprowadzić szkolenie okresowe dla pracowników administracyjno-biurowych w terminie do 6 miesięcy, licząc od dnia zakwalifikowania do wyższej kategorii ryzyka.

Szkolenia BHP online – możliwości i ograniczenia

Pandemia COVID-19 wymusiła poszukiwanie nowych rozwiązań w wielu obszarach, w tym w zakresie szkoleń BHP. Wprowadzone przepisy specustawy dotyczącej zwalczania COVID-19 umożliwiły pewne modyfikacje w sposobie przeprowadzania szkoleń.

Zgodnie z przepisami, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, dopuszcza się przeprowadzanie szkoleń wstępnych w dziedzinie BHP w całości za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, czyli online. Jest to znaczące ułatwienie, pozwalające na realizację obowiązku szkoleniowego bez konieczności bezpośredniego kontaktu.

Należy jednak pamiętać o istotnym ograniczeniu: możliwość przeprowadzenia szkolenia wstępnego w całości online nie dotyczy instruktażu stanowiskowego dla pewnych grup pracowników. Instruktaż stanowiskowy musi być nadal przeprowadzony w formie stacjonarnej dla:

• pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych;
• pracowników zatrudnionych na stanowiskach, na których występuje narażenie na działanie czynników niebezpiecznych;
• pracowników przenoszonych na stanowiska wymienione w powyższych punktach;
• uczniów odbywających praktyczną naukę zawodu oraz studentów odbywających praktykę studencką.

Dla tych grup pracowników, ze względu na specyfikę pracy i konieczność praktycznego zapoznania się z zagrożeniami i bezpiecznymi procedurami na konkretnym stanowisku, forma online nie jest wystarczająca.

Przedłużenie terminów ważności szkoleń BHP w związku z pandemią COVID-19

Pandemia wpłynęła również na terminy ważności szkoleń okresowych. Specustawa covidowa wprowadziła mechanizm przedłużający ważność tych szkoleń w określonych sytuacjach. Zgodnie z tymi przepisami, gdy termin przeprowadzenia szkolenia okresowego w dziedzinie BHP przypada w:

• okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii,

LUB

• w okresie 30 dni od dnia odwołania stanu epidemii albo stanu zagrożenia epidemicznego (w przypadku, gdy nie zostanie ogłoszony stan epidemii),

to termin ten ulega wydłużeniu. Nowy termin przeprowadzenia szkolenia okresowego przypada wówczas na 60. dzień, licząc od dnia odwołania stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego (jeśli stan epidemii nie zostanie ogłoszony). Jest to rozwiązanie mające na celu uniknięcie sytuacji, w której pracodawcy i pracownicy traciliby ważność szkoleń z przyczyn niezależnych, wynikających z sytuacji epidemicznej.

Podsumowanie – kluczowe zasady

W świetle przepisów prawa pracy, pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom odpowiednie przeszkolenie z zakresu BHP. Niedopuszczalne jest dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganego szkolenie wstępne. Następnie, w trakcie trwania stosunku pracy, pracownicy muszą regularnie uczestniczyć w szkoleniach okresowych.

Częstotliwość tych szkoleń jest ściśle powiązana ze stanowiskiem pracy i rodzajem wykonywanych obowiązków. Istnieją pewne wyjątki od obowiązku szkoleniowego, w tym zwolnienia dla osób podejmujących pracę na tym samym stanowisku czy dla pracowników administracyjno-biurowych w firmach o niskim ryzyku.

Okres pandemii COVID-19 wprowadził możliwość przeprowadzania części szkoleń wstępnych online (z wyjątkiem instruktażu stanowiskowego dla określonych grup) oraz spowodował przedłużenie terminów ważności szkoleń okresowych, których ważność upływała w czasie stanu zagrożenia epidemicznego lub epidemii.

Przestrzeganie terminów i zasad szkoleń BHP jest nie tylko obowiązkiem prawnym pracodawcy, ale przede wszystkim kluczowym elementem dbałości o bezpieczeństwo i zdrowie pracowników w miejscu pracy.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące szkoleń BHP

Czy każdy nowo zatrudniony pracownik musi przejść szkolenie wstępne BHP?
Tak, każdy pracownik przed dopuszczeniem do pracy musi odbyć szkolenie wstępne BHP, które składa się z instruktażu ogólnego i stanowiskowego. Wyjątek dotyczy jedynie osób podejmujących pracę na tym samym stanowisku, które zajmowały u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem kolejnej umowy.

Jak często należy powtarzać szkolenia okresowe BHP?
Częstotliwość szkoleń okresowych zależy od stanowiska pracy. Dla pracowników robotniczych jest to co 3 lata (lub co rok przy pracach szczególnie niebezpiecznych), dla pracowników administracyjno-biurowych co 6 lat (jeśli nie są zwolnieni z tego obowiązku), a dla kadry kierowniczej, inżynieryjno-technicznej, pracowników służby BHP i osób narażonych na szkodliwe czynniki co 5 lat.

Czy pracownicy biurowi zawsze muszą przechodzić szkolenia okresowe co 6 lat?
Nie zawsze. Od 1 stycznia 2019 r. pracownicy administracyjno-biurowi zatrudnieni u pracodawcy zakwalifikowanego do grupy działalności o nie wyższej niż trzecia kategoria ryzyka są zwolnieni z obowiązku szkoleń okresowych. Zwolnienie to nie dotyczy jednak pracowników biurowych na stanowiskach kierowniczych.

Czy mogę odbyć szkolenie BHP w całości przez internet?
W okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, szkolenie wstępne w części instruktażu ogólnego mogło być przeprowadzane online. Instruktaż stanowiskowy, zwłaszcza dla pracowników robotniczych lub narażonych na czynniki niebezpieczne, uczniów i studentów na praktykach, musi być przeprowadzony w formie stacjonarnej.

Co się stało z terminami szkoleń okresowych, które wygasały w czasie pandemii?
Zgodnie z przepisami specustawy covidowej, jeśli termin szkolenia okresowego przypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego, stanu epidemii lub w ciągu 30 dni od ich odwołania, termin ten został przedłużony do 60 dni od dnia odwołania stanu epidemii (lub stanu zagrożenia epidemicznego, jeśli stan epidemii nie został ogłoszony).

Kto ponosi koszt szkoleń BHP i kiedy się odbywają?
Koszt wszystkich szkoleń BHP ponosi pracodawca. Szkolenia powinny odbywać się w czasie pracy pracownika.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'Jak często szkolenia BHP? Terminy i zasady', odwiedź kategorię Uroda.