Medycyna Estetyczna: Podmiot Leczniczy?

Medycyna estetyczna cieszy się coraz większą popularnością, stając się ważną częścią branży beauty. Jednak w obecnym stanie prawnym w Polsce nie jest ona wyodrębnioną specjalizacją lekarską. To rodzi wiele pytań i sporów wśród lekarzy, kosmetologów oraz prawników dotyczących tego, kto, na jakich zasadach i w jakiej formie prawnej może świadczyć usługi z tego zakresu. Kluczowe staje się zrozumienie, czy gabinet medycyny estetycznej powinien działać jako podmiot leczniczy, czy też może funkcjonować na innych zasadach.

Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie prawnych wymogów, które należy spełnić, aby zgodnie z obowiązującymi przepisami świadczyć usługi w obszarze medycyny estetycznej, bazując wyłącznie na dostępnych informacjach.

Medycyna Estetyczna: Świadczenie Zdrowotne czy Usługa Kosmetologiczna?

Podstawowym problemem prawnym jest brak legalnej definicji medycyny estetycznej. Przepisy nie precyzują, czym dokładnie są usługi czy zabiegi medycyny estetycznej. Na tle tej luki prawnej ukształtowały się dwa główne, sprzeczne ze sobą poglądy dotyczące jej rozumienia i kwalifikacji.

Pierwszy pogląd zakłada szerokie rozumienie medycyny estetycznej i dopuszcza wykonywanie zabiegów zarówno przez lekarzy, jak i przez kosmetologów. Zwolennicy tej interpretacji dzielą zabiegi na dwie grupy:

• Zabiegi wykonywane w związku ze wskazaniami medycznymi, służące poprawie zdrowia – ich głównym celem jest ratowanie lub poprawa zdrowia, a aspekt estetyczny jest wtórny.
• Zabiegi wykonywane wyłącznie z powodów estetycznych (kosmetycznych), bez wskazań medycznych.

Zgodnie z tym poglądem, tylko zabiegi z pierwszej grupy (ze wskazaniami medycznymi) są zastrzeżone wyłącznie dla lekarzy. Zabiegi wykonywane wyłącznie w celach estetycznych mogą być świadczone także przez osoby niebędące przedstawicielami zawodów medycznych, w tym przez kosmetologów.

Drugi pogląd opowiada się za wąskim rozumieniem medycyny estetycznej, twierdząc, że wszystkie zabiegi z tego zakresu powinny być wykonywane wyłącznie przez lekarzy. Zwolennicy tego stanowiska powołują się na definicję świadczenia zdrowotnego zawartą w ustawie o działalności leczniczej. Definicja ta obejmuje działania służące nie tylko zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia, ale także „inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania”. Argumentuje się, że przez „inne działania medyczne” należy rozumieć również zabiegi, których wyłącznym celem jest poprawa wyglądu. W tym ujęciu, zabiegi medycyny estetycznej stanowiłyby świadczenia zdrowotne, a w konsekwencji mogłyby być wykonywane jedynie przez lekarzy.

Drugi pogląd znajduje poparcie m.in. w stanowisku Prezydium Naczelnej Izby Lekarskiej z 15 kwietnia 2021 r., które stwierdziło, że wszystkie zabiegi, których elementem jest iniekcja lub pobranie autologiczne, powinny być wykonywane wyłącznie przez lekarzy.

Z praktycznego punktu widzenia, w celu odróżnienia zabiegów dla kosmetologów od tych dla lekarzy, często stosuje się kryteria takie jak stopień inwazyjności zabiegu czy ryzyko wystąpienia powikłań. Należy jednak podkreślić, że w obecnym stanie prawnym są to kryteria arbitralne, niepoparte wprost przepisami prawa.

Konsekwencje Prawne Rozumienia Medycyny Estetycznej

Rozumienie terminu „medycyna estetyczna” ma bardzo istotne konsekwencje praktyczne dla prowadzenia działalności w tej branży. Przyjęcie, że zabiegi medycyny estetycznej są świadczeniami zdrowotnymi, oznacza, że:

• mogą być wykonywane wyłącznie przez lekarzy,
• usługi mogą być świadczone wyłącznie przez podmioty lecznicze lub gabinety lekarskie (indywidualne praktyki lekarskie).

Jeżeli natomiast przyjmiemy, że usługi służące wyłącznie poprawie wyglądu nie są świadczeniami zdrowotnymi, wówczas:

• zabiegi mogą być wykonywane także w gabinetach kosmetologicznych, które nie mają statusu podmiotu leczniczego ani gabinetu lekarskiego,
• usługi mogą być wykonywane zarówno przez przedstawicieli zawodów medycznych, jak i przez kosmetologów, którzy w obecnym stanie prawnym nie są uznawani za zawód medyczny.

Obecnie na rynku funkcjonują zarówno podmioty lecznicze/gabinety lekarskie świadczące usługi medycyny estetycznej, jak i gabinety kosmetologiczne prowadzone przez kosmetologów. Kluczową różnicą jest to, że przepisy prawa nakładają szereg restrykcyjnych wymogów na podmioty lecznicze i gabinety lekarskie, podczas gdy gabinety kosmetologiczne podlegają znacznie bardziej liberalnym regulacjom.

Prowadzenie Działalności w Formie Podmiotu Leczniczego

Jeśli usługi medycyny estetycznej są świadczone przez lekarzy, mogą być wykonywane w ramach indywidualnej praktyki lekarskiej lub w formie podmiotu leczniczego. Indywidualna praktyka lekarska ma ograniczenia – co do zasady nie może zatrudniać innych lekarzy (poza stażystami), a jedynie personel pomocniczy. Podmiot leczniczy natomiast może zatrudniać innych lekarzy. Zatem, planując rozwój działalności i zatrudnianie innych lekarzy, należy rozważyć założenie podmiotu leczniczego.

Rejestracja Podmiotu Leczniczego

Pierwszym krokiem do założenia podmiotu leczniczego jest wybór formy prawnej. Może to być spółka prawa handlowego, spółka cywilna, a także jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG). W praktyce często wybieraną formą jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Podmioty lecznicze podlegają wpisowi do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą (RPWDL). Wniosek o wpis musi zawierać szereg danych, w tym informacje o strukturze organizacyjnej i tzw. kodach resortowych.

Nazewnictwo: Klinika czy Centrum Medyczne?

Wiele podmiotów świadczących usługi medycyny estetycznej chciałoby używać w nazwie słowa „klinika”. Należy jednak wiedzieć, że nazwa „klinika” jest prawnie zastrzeżona wyłącznie dla szpitali i oddziałów, które oprócz działalności leczniczej prowadzą także kształcenie kadr medycznych. Podmiot leczniczy zawierający w nazwie słowo „klinika” nie zostanie zarejestrowany w RPWDL.

Próby obejścia tego zakazu poprzez użycie angielskiego słowa „clinic” również często spotykają się z odmową rejestracji przez urzędy. Rejestracja w takim przypadku może wymagać złożenia odwołania, co jest procesem czasochłonnym. Aby przyspieszyć rejestrację, zaleca się wybór nazwy, która nie kojarzy się bezpośrednio z kliniką, np. „centrum medyczne”.

Personel i Kody Resortowe

Podmiot leczniczy ma obowiązek zapewnić udzielanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie przez osoby wykonujące zawód medyczny i spełniające odpowiednie wymagania zdrowotne. Mimo braku specjalizacji z medycyny estetycznej, usługi te mogą być udzielane przez lekarzy różnych specjalizacji, a także przez lekarzy dentystów. Rejestracja podmiotu leczniczego wykonującego zabiegi medycyny estetycznej nie wymaga formalnie uwzględnienia w RPWDL świadczenia usług w dziedzinie dermatologii, ani współpracy z dermatologiem.

Wniosek o wpis do RPWDL wymaga określenia struktury i kodów resortowych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia. Niestety, nie ma odrębnego kodu resortowego dla medycyny estetycznej. Należy dobrać odpowiednie kody spośród dostępnych w rozporządzeniu. Czasem może to prowadzić do wezwań przez urząd w celu przedstawienia wyjaśnień dotyczących rodzaju świadczonych usług.

Szpital Jednodniowy a Medycyna Estetyczna

Ustawa o działalności leczniczej wyróżnia świadczenia szpitalne, które mogą być udzielane z zamiarem zakończenia ich w ciągu 24 godzin (tzw. szpitale jednego dnia lub szpitale jednodniowe). Należy pamiętać, że szpital, nawet jednodniowy, musi spełniać znacznie surowsze wymogi organizacyjne i formalne niż „zwykły” podmiot leczniczy.

Pojawiają się wątpliwości, czy niektóre zabiegi medycyny estetycznej, np. wykonywane w znieczuleniu ogólnym, wymagają warunków szpitalnych. Wyrok WSA we Wrocławiu z 20 stycznia 2017 r. (sygn. IV SA/Wr 301/16) wskazał, że zabiegi w znieczuleniu ogólnym mogą wymagać takich warunków, podczas gdy zabiegi bez znieczulenia ogólnego niekoniecznie. Jest to jednak tylko wskazówka interpretacyjna, a każda sytuacja wymaga indywidualnej oceny.

Pozostałe Wymogi Prawne dla Podmiotu Leczniczego

Prowadzenie podmiotu leczniczego świadczącego usługi medycyny estetycznej wiąże się z szeregiem obowiązków wynikających z ustawy o działalności leczniczej i innych przepisów. Najważniejsze z nich to:

• Obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) od pierwszego dnia działalności.
• Obowiązek prowadzenia dokumentacji medycznej zgodnie z przepisami.
• Konieczność uzyskania zgody pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego.
• Spełnienie wymogów w zakresie przetwarzania danych osobowych (zgodność z RODO).
• Dostosowanie pomieszczeń do szczegółowych wymagań określonych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 26 marca 2019 r.
• Posiadanie i publikacja regulaminu organizacyjnego podmiotu leczniczego.

Medycyna Estetyczna w Gabinecie Kosmetologicznym

Jeśli usługi medycyny estetycznej nie są kwalifikowane jako świadczenia zdrowotne (zgodnie z szerokim poglądem), mogą być świadczone w gabinetach kosmetologicznych. Wymogi prawne dla gabinetów kosmetologicznych są zdecydowanie bardziej liberalne niż dla podmiotów leczniczych. Kosmetolodzy nie są zobowiązani do prowadzenia dokumentacji medycznej w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej, ani do przyjmowania i publikowania regulaminów na wzór podmiotów leczniczych.

Mimo braku formalnych obowiązków, zaleca się, aby gabinety kosmetologiczne stosowały pewne standardy, np. posiadały ubezpieczenie OC działalności oraz świadczyły usługi w pomieszczeniach zapewniających odpowiednie bezpieczeństwo i higienę pracy.

Reklama Usług Medycyny Estetycznej

Kwestia reklamy usług medycyny estetycznej jest różnie uregulowana w zależności od formy prawnej prowadzonej działalności.

Dla podmiotów leczniczych i indywidualnych praktyk lekarskich obowiązuje restrykcyjny przepis art. 14 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej, który mówi, że podmiot może podawać do wiadomości publicznej jedynie informacje o zakresie i rodzajach udzielanych świadczeń zdrowotnych. Treść i forma tych informacji nie mogą mieć cech reklamy. Oznacza to faktyczny zakaz reklamowania usług przez podmioty lecznicze, w tym usług medycyny estetycznej. Mogą one jedynie informować o swojej ofercie.

Przepis ten nie dotyczy natomiast kosmetologów i gabinetów kosmetologicznych, ponieważ kosmetolog w obecnym stanie prawnym nie jest zawodem medycznym w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej. Gabinet kosmetologiczny może zatem co do zasady reklamować swoje usługi.

Niezależnie od formy prawnej, od 1 stycznia 2023 r. obowiązują nowe zasady dotyczące reklamy wyrobów medycznych, wynikające z ustawy o wyrobach medycznych. Przepisy te mają zastosowanie do wszystkich podmiotów kierujących do publicznej wiadomości treści reklamowe dotyczące wyrobów medycznych, czyli zarówno do podmiotów leczniczych, jak i gabinetów kosmetologicznych. Nowe zasady wprowadzają istotne ograniczenia, m.in. zakaz wykorzystywania wizerunku osób wykonujących zawody medyczne w reklamach kierowanych do publicznej wiadomości, zakaz bezpośredniego wzywania dzieci do nabycia wyrobów, a także ograniczenia w reklamie wyrobów przeznaczonych dla użytkowników innych niż laicy (np. niektórych specjalistycznych urządzeń laserowych) skierowanej do publiczności. Co ważne, publikowanie opinii przez influencerów, którzy otrzymują za to korzyści, również jest traktowane jako reklama wyrobu medycznego i musi być zgodne z nowymi przepisami.

Podsumowanie

Najczęściej Zadawane Pytania

Czy medycyna estetyczna jest odrębną specjalizacją lekarską?
Nie, w obecnym stanie prawnym medycyna estetyczna nie jest odrębną specjalizacją lekarską.

Kto jest uprawniony do wykonywania zabiegów medycyny estetycznej?
Trwa spór prawny w tej kwestii. Według jednego poglądu, tylko lekarze mogą wykonywać wszystkie zabiegi medycyny estetycznej, gdyż są to świadczenia zdrowotne. Według drugiego poglądu, zabiegi wykonywane wyłącznie w celach estetycznych mogą być wykonywane także przez kosmetologów.

Czy założenie podmiotu leczniczego jest niezbędne do świadczenia usług medycyny estetycznej?
To zależy od prawnej kwalifikacji świadczonych usług. Jeśli są one uznawane za świadczenia zdrowotne, wymagana jest forma podmiotu leczniczego lub praktyki lekarskiej. Jeśli nie (w przypadku niektórych zabiegów estetycznych), wystarczy gabinet kosmetologiczny.

Czy mogę nazwać mój gabinet medycyny estetycznej „Kliniką”?
Prawdopodobnie nie. Nazwa „klinika” jest zastrzeżona dla szpitali i oddziałów z działalnością dydaktyczną. Użycie tej nazwy może uniemożliwić rejestrację w RPWDL.

Czy podmioty lecznicze mogą reklamować usługi medycyny estetycznej?
Nie, podmioty lecznicze mogą jedynie informować o zakresie świadczonych usług. Treść i forma tych informacji nie mogą mieć cech reklamy.

Czy gabinety kosmetologiczne mogą reklamować usługi medycyny estetycznej?
Tak, co do zasady gabinety kosmetologiczne mogą reklamować swoje usługi, ale muszą przestrzegać nowych przepisów dotyczących reklamy wyrobów medycznych, jeśli ich reklama dotyczy takich wyrobów.

Czy zabiegi medycyny estetycznej w znieczuleniu ogólnym wymagają warunków szpitalnych?
Jest to kwestia interpretacyjna, ale istnieją orzeczenia sądowe sugerujące, że zabiegi wykonywane w znieczuleniu ogólnym mogą wymagać warunków szpitala jednodniowego, który podlega surowszym wymogom niż zwykły podmiot leczniczy.

Jeśli chcesz przeczytać więcej interesujących artykułów jak 'Medycyna Estetyczna: Podmiot Leczniczy?', odwiedź kategorię Uroda.